JOHANNES DUNS SCOTUS • OPERA OMNIA II

JOHANNES DUNS SCOTUS

OPERA OMNIA

II

o

\

1968

GEORG OLMS VERLAGSBUCHHANDLUNG HILDESHEIM

Dl 1639^

4<l

Reprografischer Nachdruck der Ausgabe Lyon 1639

Printed in Germany

Herstellung: fotokop W. Weihert, Darmstadt

Best.-Nr. 5101852

ioanniYdvns

SCOTL

DOCTORIS SVBTILIS,

ORDINIS MINORVM,

In VIII. libros Phyficorum Ariftotelis

QJ^JE s Tl 0 N E s,

CVM ANNOTATIONIBVS R. P. F. FRANCISCI

PiTiGiANi Arredni.

Itm tiuflm lio3oris fiAtilu in lAros iAriBotelif de Anitm (puliiones,

Cum Supplcmcmo,Scholiis,& Notis R.P.F.Hvgonis Cavilli Hibcrni

hmiimeru , quluu tntttfcMelMt, mendu exfurgite,1>»ll(>rumq»e ceUhriomm Mte qiumUhet

^uaSiienem citdtiomhiu exomat£.

TOMVS SECVNDVS.

LVGDVNI. SumptibusLAVRENTII DVR A N D.

ac. 2>c. XXXIX.

CVM PRIVILEGIO REGIS,.

^-

>^o

CENS VR A

R. P. R LVC^

WADDINGI

H I B E R N I

de fequenti opere.

C o T V M in libros Phyficorum fcripfifTejteftes- funt Henricus VVillottus, loanncs Pitfeus , An- tonius Poffcuinus , & ipfc Scotus lib. 5. Meta- phyf quaeft.^. & lib.9. quseft.14. Prodierunt nu- per fub eius nomine hacc Commentaria a Fran- cifco Pitigianio Arretino caftigata , notis illu- ftrata. Suppofititia tamen effe multa perfua dentjfi non conuincunt. Nequc tempus, neque ]ocus,quibus fcripta cffc dicuntur, nequc dodrina ipfa cohasrent. In calce operis figna- tur annus M. C C C. &inepiftola praehminari fufpicatur Arreti- nus Scotum adhuc adolefcentcm haec fcripfiffc in fasculo. Sub fincm cxpofitionis tcxtus , & vltimas quaeftionis bis dicitur ea leda fuiffe Parifiis. Quomodo ergo Scoti efTc pofTunt, qui fub illum an- num adhuc haerebat Oxonij , & non nifi tcrtio poft anno peruenit Lutetiara,quod ahas ex ipfius fcriptis monftrauimus ^. Antc illud * i„ ^«. tempus legerat Oxonij abfolutiffimum , &; notiffimum Commcn- "^^^^^^ tarium in quatuor Ubros Scntentiarum , indc y?r/pf«w Oxonienfcj \iQ^.n.is. nuncupatum •, qui fieri potuit vt antcquam Minoribus nomen da- ret , Lutetiae has fcripfcrit Quacftioncs ? odauo pbft anno mortuus eft Coloniac : non crgo in faeculo cxiftens iftos potuit legerc Com- mentarios.

Practcr ftyium faciliorem , 8c mcthodum clariorcm , quam quac Scotifoleatcffe,dodrinaipfadifcordat,&; diffcrcndi modus lon- ge infcrior eft ncruofo acuminc Dodoris fubtilis. Libro i. quacft.9. affcrit totum Thyficum non dtHwgui reaUter a fuu partthus fmul fum- ftis ^ vmtis. quaeft. il. Jmpoftbile ejfe dari motum coeli ^veloctorem, Scotioper.Tom.il. ^ l quam

quam qui nunc efl : ctfi lib. t. quxfl. 4. fui immcmor dicat : Jntelli- gentiam mouere orhes ^oluntnrte , ea qua 'uult velocttate , DeumquLJ pojfemouere ccelos njelocius ^ tardtus, c\\ix^,i6, dicit tranjmutatto- nem ejfe ipjam matertam , quA tranfmutatur •, ^ prtuattonem nthtl aliud effe yquam ipfam materiam priuatam. quaeft. 2.0. Jmpltcare con- tradtHionem, materiam feparari aforma, 'vel e contra. Li^r. quacft.^. Ccelum non componi ex materta ^ forma. Libro 5. quaeft. 8. aA^tio^ nem ^ paponem non diHtngui interfe , neque a re produ^, quacft. 15. *Tempt4S ejfe ipfum mobile , quod mouetur, Libro 4. quacft. i. ImpoJ^i- htle ejfe plura corpora ejfe ftmul in eodem loco, quasft. 9. Non pojfcj feri motum JucceJ^tuum leuium ^grauium in 'vacuo. Libro 6. quacft.t. DefaBo dari maximam magnitudtnem , qu& poftt ejfe. quaeft. 3. Tun^ ^um matertA prima pojfe diuidi tn duo pun^ , vel ettam in duas portiones dtuijthtles, quaeft. 6. Quatuor reuolutiones coeli pojfe fieri in eodem inftanti , ita vt nuUa aliam prxcedat, Libro 7. quxft. 1. Nul- lam InteUigentiam moueri , nifeajfumpto aliquo corpore , ita vt fit in to- to,^ inqualthetparteipfitii, quxft. $. Nondari a^ionem in dtBans, Et alia plura huiufmodi, Scoti dodrinx, communiter reccptx, om- nino contraria^ 6d Nominalibus , a quibus Scotus diffidebat , valdc confentatiea.

Adde alia Scoto magis aduerfa , vtpotc fidci principiis pa- riim confona. Ex libro i. quxft.7. 'vbi impophtle ejfe , imb 6c implicare contradt6iionem afTerit , vt accidens Jeparetur a Jito Juh- iedo j ef propterea infert accidentia in Euchartftia iam non ejfe ac^ ctdentta ,Jed mutari in naturam Juhftanti& , ac fi mutaretur ( inquit minus rcligiosc ) natura humana in naturam afintnam *, ^ conje- quenter in his mutari nomen , ^ definitionem acctdentium. Deindc textu 39. eiuldcm libri confcqucnter , ait : Impofithtle effe vt fit alhedo , ^ nonfit alhum. Libro 4. textu 60. Jmpofithtie ejfe vt acci^ dens fit feparatum a fuhie^to. quxft. 15. §. Tertib fequeretur : apud cognojcentem effe acctdentis impltcare contradi£tionem acctdens ejfe fine fuhiedto.

Demum , quod omnium potifTimum cft , libro 8. quxft.i. §, Ideo aliter refpondetur, iip{cScoimcitzi\ii\\is\cthis, Vtde Scotum in l. difttn£t, I. quAJt. 3. ad x. principale. Ex quo fequitur , nequc Scotum iuniori xtate in fxculo hxc fcripfifTc ( quippc iam prxcefTerat fcri- ptum Oxonienfe in quatuor Hbros Sentcntiarum, quod hic citatur) nequc omnino fcripfiffe.

Circahxc hxrentcm, & dubia ifta cxpHcantcm monuerunt qui- dam viri dodti opus hoc Scoti noftri non cfTe , fed loannis Scoti co- gnomcnto Maioris, & indc deceptum P. Arretinum qubd fortaffis in ilhs duobus excmplaribus M S S. qux fc inueniffe prxnarrauit, buius loannis Scoti nomcn fecerit prxfixum. Sed his obftat

Primb

Primb , qubd fub nominc lomnii Maioris iTionJoamu Scoti hic author femper audieric.

1 Secundb, qubd nullus recenfeat iflum in hbros Phyficorum fcripfKTe, neque Gefnerus, neque PolTeuinus, neque Thomas Dem- fterus , neque in^purus ille Balacus ( qui circa fcriptores Britanni- cos reUquis facem practuUt ) neque aUus quifpiam , quem ego viderim.

Tertib , qubd in Commentariis , quos fcripfit Sententiarum, illc fupra narratis aduerfetur dodrinis , vltimae pracfertim circa meta- morphodm accidentium facramentalium in Euchariftia j vti vide- re eft Iib.4. diftind.iL. quacft.i. vbi latiffime docet poiTe accidentia cxiftere fine fubiedo.

Non hunc itaque , neque noftrum loannem Scotum cognomen- to Subtilem , huius operis putem efTe authorem , fed alium loannc Maiore vetuftiorem , & Do6tori fubtili coasuum. Praeterquam^ cnim , qubd veterum Scholafticorum hic prasferat ftylum , & an- tiquorum Nominalium do6trinam , duos inuenio , vti alias mo- nui ^ , loannes Scotos , qui Parifiis arti paruz Raymundi LuIIi, * /« -*». menfibus aliquot poft Dodoris fubtilis deccfTum , fubfcripfcrunt, "^'J'^'^^^ ynws itz ^\ih^cn^£\i' loannes Scottis in Artibtis Magtfter , anno 1509. »«w.j3« die tMartis pofi o[lamm felli Ptinficationis, Confentiunt itaquo tcmpus , & locus , & nomen , iis , quas haberi in finc huius opcris tcftatur Arretinus : Explicitint quAHiones Itbri Fhyficorum , le£tA a Retierendo t^agiHro loanne Scoto Ordtnis Minorum Parifiis , anno mtHeftmo trecentefimo, Huic ergo probabiliter vidctur hoc opus effe adfcribcndum.

Bartholomazus Amicus , tradatu quinto in Phyfica,quacftione quarta , dub. 3. articulo fecundo , monet fc in vetufto codicc Bi- bliothccx fan(5ti Laurentij Ordinis Minorum Conuent. in v-rbo Neapolitana lcgifTe opus hoc adfcribi Marfilio Ingen. quem PofTc- uinus vixifTcrefertanno 1494. & vltra Dialedicam , plurcs fcri- pfiffc in Ariftotelis opera Commcntarios. Ego curaui Iibrum^ hunc pcrquiri in pracdida Bibliotheca , nec potuit inueniri. Ei- dem Marfilio opus iftud tribuit etiam, in pracfatione ad libros Antonius Roccus dc furcula Marforum , Scotica: difciplinac tcnax fedator.

Erit tamcn fortaffis , qui proteruirc velit , & Dodorem fubti- lcm authorem effc contendat. Id per mc liceat , dummodb ab his fe expcdiat difficultatibus. Effugium illud fortaffis obtcndcr, qubd ad modum aliorum , etiam clafficorum Do(florum , Scotus mu- taritaliquandoopiniones-.qubdcrror fitin notis,fiue calculis an- norum ad fincm fubfcriptis •, qubd iuniori fcripfit actate , quac fe- niori correxit : qubd citatio illa libri fecundi Sententiarum irre-

^ } pfcric

pferit cx margine in tcxtum. Ifthacc mihi planae euafiones funt, quibus tamcn placuerint, opus pcrmitto , quod multis Scotiftis ar- rififte vidco, & paftim citari, atque obindc inter reliqua opera Scoti

nde Ca- edcndum curaui. Spurium puto •, gcnuinum ipfum opus , fi ali-

Metaphj: quando occurrcrit , hoc amoto fubftituetur.

/iholio 4.

INDEX

INDEX QViESTIONVM.

L I B R I I.

Trum dc rebus naturalibus fit fcicntia tanquara de fubieiflo. pa-7. 1

z. Vtrum cognitio vnius rei dcpcndeat cx cognitionealterius. 4

3. Vtrumperfe^ta cognitio caufati depen-

deat ex cognitionc «mnium fuarum caufarum. 8

4. Vtrum cadem fintnotiora nobis, Sc no-

tiora naturae. 1 1

j . Vci-um magis vniuerfalia fint notoria mi-

nus vniucrfalibus. i y

6. Vtrum naturalis polfi: d^montlrare fua

principia. zz

7. Vtrum ens dicatur vniuocc dcfubflantia,

&accid2nte. 14

8. Vcrum quancitas fit rcs dillindi a fub-

ftancia, 8c qualitatc. t9

9. Vtrumtorum fic fur parccs. 3 5 i o. Vtrum amota aliqua partc ab aliquo to-

to, vel fibi addita , raaneat idem quod

prius. 37

1 1 . Vtrum notitia totius dependeat cx noti-

tiis fuarum partium. 44

II. Vtrum entia naturalia fi«t detcrrainata

in magiitudine. 47

1 3 . Vtrum in qualibet fpecie fit darc raini-

mum naturale. y 3

1 4. Vtrum potentia aftiua tcrrainctur per

raixiraum, in quod potcft. y 7

ly.Vtrum potentia a£tiua terminctur per

raaximam cffedum , qacm poteft pro-

duccrc. ^o

i^. Vtrumfitdare rainimum agens,a quo

potentia pafiiua poceft pati. 6 1

1 7- Vtrum aliquid poilit fi ^ri ex nihilo. 6 y 18. Vtrum cuiudibet tranfmutationis natu-

ralis principia fint contraria. 70

19' Vtrumfinttriaprincipia rerum natura-

lium, & non plura, nec pauciora. 7 y zo.Vtrum matcria prima fic cognofcibilis.8 5 X I . Vtrum cuiufiibct tranfmatationis natu-

ralis priuatio fic principium. 89

zi.Vtrum quodlibet cns naturale appetat

fui permanentiam. 91

z 3 . Vtrum virtus vnita fit fortior feipfa du-

fperfa. 94

14- Vtrum cuiuflibc: tranf nucationis natu-

ralis forraa fit principium. 97

L 1 B RI //.

r. \ TTrum res artificlalcs diftinguantur a

V rebus naturalibus. 103

z. Vtrum cns naturalc habcat in fe princi-

pium fuimotus, &quictis. lo^

3 . Vtrum dcfinitio natura: in tcxtu fit bona.

109

4. Vtrum raocus coeli fit a natura. 113 y. Vtrum natura fufficientcr diuidatur in

raiteriam, &: forraara. 118

6. Vtrum fciencia naturalis difFcrat a Ma-

themacica. iij

7. Vtrum cuiudibet rei naturalis fint qua-

tuor caufsB. 131

8. Vtrum fic aliqua caufa efficicns. 135

9. Vtrum finisfit caufa. 139 I o. Vtrum aliquid fiat a cafu , vel a fortuna,

1 1 . Vtrum dcfinitio fortunx fit bona. 1 4^ I z. Vtrum in contingenci ad vtrumlibct pof-

fit reperiri cafus, & fortuna. 1 49

i^.Vtrum omnia cueniant de nccefiicace.

I T i 1 4. Vtrum monftrii intendatur a narura. 1 59 ly.Vtrum necefficas in rcbus naturahbus'

proueniat ex materia,vel cx fine. 1 6 j

L I B R I 1 11,

I . X TTrum ignorato motu acccfTe fit

V ignorare naturam. 169

1. Vtrum motuspo(fitpcrcipi a fcnfu vifus.

175

3. Vcrumin alccracione qualitas requiratur

fubit6 tota fimul, vcl pars poft partcm.

4. Vtrum in intenfione formx pars prius ac-

quifita remaneat cum parte fecundo acqiifica. 178

j . Vtrum form c contrarice poffint cfTc fimul. 183

6. Vtrumifta fitconcedenda , motus localis

eft. lU

7. Vtrum motus localis fit res diftinfta a

mobili. 188

8. Vtrum omnis aftio fit in agcntc. 1 94

9. Vtrum poffiSilc fit cffe aliquara raagnitu-

dinem a£I:u infinitam. loo

lo.VtrumdifaLlo fitaliquod corpus natu-

ralc a6tu infinitura, 104

LIBRI

Index Quceftionum.

L I B R I y r.

I . T 7 Trum locus fit. 1 1 5

V t. Vtrum locus fit fpatium fepara-

tum, fiue fpatium contentum inter la-

tcra continentis. zij

j . Vtrum loeus fit vltima fupcrficies cor- poris continentis. zz8

4. Vtrum locus fit scqualis locato. 137

y . Vtrum aqua fit locus naturalis tcrrac. ^40

6. Vtrum ignis fit in concauo orbis Lunas

tanquam in loco fuo naturali. ^43

7. Vtrum omne ens fit in ioco. 146

8. Vtrum graue fimplex habeat refiftcntiam

intrinfecam , per quam pofiit fieri fuc- ceffio in cius motu circumfcripta, refi- ftentia extrinfeca. i j 6

9. Vtrum. in motibus grauium , & leuium

fimplicium, neceilario requiratur me- dium extrinfecum. 2 j 8

I o. Vtr^m in motibus grauium , & leuium

fimplicium talis fit proportio motus ad motumin velocitatc,&: tarditate, qua- lis eft proportio medij ad medium , in rarirate & denfitate. z y 9

I I .Vtrum velocitas motus fequatur propor-

tionem potcntia: motoris ad rcfiften- tiam motus,ita yt ad augmentationem proportionis augmentetur proportio- nabiliter velocitas motus , ad diminu- tionem diminuatur. i6i

I z. Vtrum in vacuo, fi eflet , pofifet fieri mo- tus. 1^4

1 3 . Vtrum poflibile fit efle vacuum. 169

1 4. Vtrum poflibile fit aliquid farcfieri , vel

condcnfari. Z74

ly. Vtrumtempusfitmotus. 179

1 6. Vtrum tempus fit motus coeli. iSz

i^.Vtrum tempus fit numerus motus fe-

cundum prius &: pofterius. 191

1 8, Vtrum omne cns fit in tempore. 199

L I B R l V,

I . "T TTrum ad fubftantiam fit motus. 3 1 a

V z. Vtrum omnis mutatio ad fubftan-

tiam fit fuccefliua. 3 1 4

5 . Vtrum in quantitatc fit motus. 321

4. Vtrum omnis motus fit de contrario in contrarium. 3 j, y

y . Vtrum in tribus prxdicamentis fit motus, &: non in aliis , fcilicet in quantitate, qualitatc, & vbi. 328

€. Vtrumadvnitatcmnaturalcmmotus re- quiratur vnitas mobilis, vnitas tempo- ris, & vnitas termini ad quem. 35^

7. Vtrum quies conttarictur motui. 3 44

L i B R i y i.

I . "1 7 Trum continuum fit compofitum ex

V indiuifibilibus. 3^1 i. Vtrum continuum fit diuifibilc in femper

diuifibilia. 3 y j

3. Vtrum in continuo fint aliqux res indiui-

fibiles, vt partes. 359

4. Vtrum dcfinitiones velocioris quas ponit

Ariftot. in ifto fcxto fint bonse. 364

y .Vtrum velocitas fit attendenda pencs fpa-

tium in tanto tcpore pertranfitum. 3 6 y

6. Vtruni in inrtanti poflit fieri morus. 371

7. Vtrum indiuifibile moueri poflit. 373

8. Vtrum in motu fit dare primum mutatum

ejfe a parte principij. 381

9. Vtrum omne,quod mouetur, poflit velo-

cius, & tardius moueri. 386

I o.Vtrum in tempore finito poflit fieri mo-

tusinfinitus. 390

L I B R I i^ U.

I. T 7Trum omne quod mouetur ab alio

V moueatur. 398 z. Vtrum in mouentibus & motis fit procef-

fus in infinitum. 40 1

3 . Vtrum omne quod mouetur,moueatur ab

alio fimul exiftentc , ita quod mouens & motum fint fimul. 406

4. Vtrum folum fecundum qualitatem dc

tertia fpecie qualitatis fit motus. 41 z

j. Vtrumquxlibetrescuilibet rei fit com-

parabilis. 416

6. Vtrum quilibct motus cuilibet motui fit

comparabilis in velocitate. 413

7. Vtrum regulx fint veras , quas ponit Ari-

ftot. in ifto feptimo , de comparationc motuum & mobilium in fine. 417

-v

L l B R l VI 11,

Trum ab aitcrno fuit mundus &: mo-

X. Vtrum mundus fit acternus,& aliquis mo- tus, vt motus coeli. 439

3 . Vtrum a motore aeterno , & immutabili

poflit prouenire adig noua. 441

4. Vtrum femper moueamur. 443 y. Vtruminomnimotu mouens & motum

ab inuicem diftinguantur. 449

6.Vtrum grauia,& leuia moueatur cx fe.^y o

7. Vtrum in ordinc entium fit dcuenire ad

motorem immobilcm. 458

8. Vtrumncceflario inter quofcunque mo-

tus reflexos fit quies media. 46 j

9. Vtrum plurcs fint primi motores. 473

R. P. F.

mu

t

ioanniYdvns

s c o T I,

DOCTORIS SVBTILIS,

ORDINIS MINORVM. "DILVCID ISSIMA E X PO S ITIO,

E T ^y ^ STIO N E S

In 06to Libros Phyficorum Ariftotelis.

L I B E R P R l M y S.

Q^ iE S T I O I.

ytrum de rebuj naturalihus fit Jcientia tanquam de fithietio f

Arift.J. Phyfieeaf,^. text.14. i. de P»rtibm Animml c»p.\.

t. Met»f>h. cMf.i.ttxt.^. M.4. e«p.^.text.i^. D.Thom.

leH.T. inlib.\.Phyf. ^ epmfe.yo. AlbettMign. t.Phyf. j rr4(3.i eap.r. Mayron ju.t.in Ub. Phyf. Coniinbr. f «.*.

prtaem. in Phyfic. Cotnplur.i///?. I .prnmm. jM.t .Rnuius in

froaem.num.i.Taemiiinproaem.Jifficult.i.AueiUttm.i. ' Philofqutft. I. feH.^

!• ^^^M^i/^^^iJMiS R- G V I T V K. qu6d non,

quia quzlibe; concluno

fcicnriac nacuralis , falccm

pro maioci parce , eft cum

formidine ad oppofitum;

ergo nulla talis eft fcicn-

cia. Antccedcns pacct,quia

dc qualibet aliqui tenenc

vnam p.irtem, & aliqui aliam ; quod non cftet fi

aliqua circt pcrfcdle fcientia. Tcnct confequcn-

tia, quia fcientia cft babitusccrrus.

Sccund6,quia deillis non eft fcientia naturalis tanquam de fubiedbo , fub quo non comprehcn- duntur omnia,de quibus detcrminat fcieria natu- ralis:fed fic eft dercbusnaturaIibus;crgo,&c.Pro- batur maior, quia fubie£tum debet elfc comunc. Minor patet,quia in fciecia naturali determinatur de materia, de forma,de infinito , de loco, de va- cuo,& primo Motore,quorii nullu eft res natura- lis,quia no habet infe principiu motus,& quietis. Tcrti6,quia de rebus naturalibiiscft fcientia li- bri RJiyficorum;crgo non tota fcicntia naturalis. Tcnct confcquentia , quia idcm non cft fubie- dbum totius , & partis. Anteccdcns patctpcr to- tiun proceirum huius libci.

Sceti oper. T9m.ll.

Quarto, Mctaphyfica determinat de rcbus na- turalibuSjCrgo non fcientia naturaiis. Tcnet con- fequentia, eo quod funt habitus diftinifti , vt pa- tet 6.Mctaph. text.i.& anteccdcns apparct ; quia Mctaphyfica confidcrat fubftantiam,& .iccidens; vnum & multa ; idcm & diuerfum,qux dicuntur de omnibus rcbus.

Qutnt6,vel fcicntia naturalis habetur pcr cau- fam,vel pcr cfFedummo per caufam^quia cfFedns funt notiorcs nobis in naturalibus fuis caufis;nec per efFedus,quia in omni ordine dodrinx proce- dendum eft ab vniuerfalioribiis ad minus vniucr- falia , vr patct ptimo huius, & 6. Mctaph. text.z. mod6 cau(jc funt vniucrfaliores fuis cfFedlibus.

Oppofitnm videtur per totum proceflum fcicn- i . tis naturalis : nara ipfa confiderat pcopcietatcs, & paflioncs cecum natucalium.

In qua^ftionc pcim6 dctcrminabitur j qualitcr Tiimp» jut' de aliquo fit fcientia.SccHnd6,qui fit fcientia na- ftioitit. turalis , & dc quibus fit. Tcrrio , dc ocdine ipfius ad fcientias fpcculatiuas,& Quact6 de ocdine li- bcorum natucalium ad inuiccm.

Quantum ad primum notandum, qu6d dc ali- seietis potefl quo poteft etfe fcietia dupIicitcr.Vno modo tan- effe d» ali^ue quam de iIlo,quo fcitur,& ficdc conclufioncde- duplitittr. monftrata,vcl dc fignificito per terminos conclu- fionis cft fcientia ; & fic intclligitur Arift.6.Mcr. text. 4. qu6d de enteper accidem mn efifcieml* , id cft,dc conclufionc,quseft pccaccidens,vcca non cft fcicntia,fic fimilitcc intelligituc illud i.Phyf. text.com. 5 j.quod de ca/it4dr,& fortuite noefijcien- r»<i;fimilitcc illud i. Poftcciocum, tcxt.i i.fiiemia dehetefeexperpetnUtxA eft,ex pcopofitionibus per- petux vccitatis ciim pcoponiituc.Secundo modo de aliquo cft fcientia tanqua de illo,de quo aliud fdtur, & hoc triplicitcr. Primo modo tanquam

A de

Lib. I. Phyficorum

cebos Hgnificatis per caa&sronclunonis fcitx;8c fic dicit Commeniator in i. dc Anima , quod de rtbtu extra artimam, heni efi/cientia j fimiliter Ari- (lotcles dicit, qu6d inpropofitione vniturfiali infini- ta/ciHktur. Secundo modo tanquam de fubiedbo conclufionis demonftrat2,& fic dicitur i.Phyfic. tcxt.com.-7i.SiCi?o^.<^bApajfiofiiturdefiibie£lo. Tertio modo taquam de fubiedo alicuius fcien- tias totalis.vt fcicnti^ naturali$,vel Metaphyficar, & talc vocat^rfubiedum in ordine ad pafliones. j . Cuius fuijt aliqus conditiones. Prima , quod

SHhitaifeit- dcbet elTc enls.SecUnda.quod fit primo notum ad tUdebet h*- iftum intelle&um, qtiod primo dcbet occurrerc btre quatHor intellcdlui in confideratione illorum, de quibus traccatur ni icietia:licut in colideratione lcientix naturalis prim6 occurrit iftud comune ens mobi- Ie,vel res naturalis. Tertia, quod fit adxquatuj& Quarta,qu6d fubiiciatur refpedtu paflionu prin- cipalium illius fcientix,nec oportet,qu6d in qua- libet coclufione fubiiciatur refpe£fcu pa(Eonis,fed fiifiicit,qu6d fit prxdicabile de fubiedbo illius c6- clufionis in redo.vel in obIiquo,& h?c de primo. Quantum ad fecundum,dico,qu6d aliqua con- clufio poteft dici fcientia naturalis,vel de fcientia naturali, altera quatuor caufarum. Primo modo.

ftuditionts.

4-

§iu»tmrme dit »lijuiti

^*Jr, ■ qu6d eius termini fienificet aliquod eile motum,

ttfiieratttnt ^ , i .| • l j-^ c •■' • i-v»«

fcitntlA M- tHrMiif.

vcl mobiIc,& hoc difFert fcietia naturalis a Meta- phyfica,& Mathematicania termini Metaphyficas fignificant re cftc fubftatiam,vel accidcns,ide vel diuerfum,& ficdealiisifimiliter termini Mache- maticac fignificant rem efle menfurabilem,& non motam,vcI mobilem. Secund6,quia licct lermini ponclufionis non exprimant aliquod efle motum, vel mobiIe;attamen ipfa eft fcientia naturalis, eo qu6d probatur pcr^rincipiu naturale,verbi gra- tiajiftac^cIufio.TVrmr/^^Ajr/crf^cftnaturaliSjCum ptobetur per hoc mediii, qu6d fcilicct hoc quod ^ratte defiettdit adan^ulos a^ales , quia defcendere notat motii ; fed ciim pt obatur per hoc medium, qu6d accedetihtti ad Septemtrionem accidit ijuajUam fielUffikper Hori^ontemfierifimpitern* apparitioniif (jMpriitsfiierunt occtdttytunc illa conclufio eft Ma- themacica. Tcrti6 eo , qu6d vniuerfalis propofi- tio,vel conclufio vcra eft per expcrientiam : nam .experimentum fit pcr mutationem fenfus a fen- fibili, quia mutatio eft quidam motusi& fic mul- ta principia funt de fciencia naturali , licet non cxprimac aliquod efle raocum,veI mobile. Quar- t6 eo, qu6d in tali propofitione , vel conclufio- ne ponuntur termini fignificantes a^iones pci- piarum qualitatum , & fic conclufiones in qui- bus ponunturifti termini edcr , Japor y &huiuf- modi , funt de fcientia naturali. f . Ex his ponuntur conclufiones.Prima cft,qu6d

Scienti* »«- fcientia naturalis eft de omnibus rebus. Proba- tHr»li« efide tur.quia dc quolibct mobili,veLimmobili,diuifi- t^_ " bili,velindiuifibili,eftfcientianaturalisifcdqna!-

Jibet res cft alterum iftorum;ergo, &c. Probatur maior : quia aliquod eflc mobile , vel immobile, oftenditur pcr fcientiam naturalem ; ergo, &c. Seientia s«- Sccundaconclufiojdc renaturali,feu mobili cft ^'^— ^* fcicntianaturalistanquamdefubiedlo.Probatur, f# itfobi I. ^^j jj^ jjj quxflionem quacretem de fubicdlo fcien- ti^e naturalisjconuenienter refpondetur per alte- .rum iftorum , ens mobile , vel rcs naturalis , & hoc patet ex conditionibus fubiedi prius pofitis. tf . Dubicacuf prim6de definitione fcientiz natu-

talis, quia Aiiftoteles in i.huius,text.i 5.& feqq. probat iftam conclufienem ,plttrafiim evtia, qus pft conclufio pure-Mctaphyficalis, nec concernit aliqil4<Ti pr^di^Uruin quatuor<;aiifarum.Ad iftud

dicitur,qu6d in qualibet fcientia,exceptaMathe* matica,qu; eft purc demonftratiua,propofitiones vnius fcicntiz benepoflunt adduci in alia fcien- tia ad declarationem alicuius principij, vel con- clufionis in illa fcientia; & ita fecii Atiftotelcs.

Seciid6dubitatur,quare przcisc funt tres fcien- tiae fpeculatiu3c,quod ta£tum fuit in nocabili.Re- fpondecur ex prxdi6lis,qu6dnullares mundi po- teft concipi,nifi altero trium modorii concipien- di,fcilicet per modum fubftantix,vel accidentis, vel alterius conditionis ad fuamquidicatemper- tinentisjvel fub conceptu moci,vel mobilis affir- maciuc, vel negatiuejaut fub concepru menfura- bili$,vei numerabilis.Primo modo eft Metaphy- fica. Secundo modo fcientia naturalis ; & Tertio modo Mathematica ; & ideo nori funt plures.

Tcrci6 dubicacur de fecundaconclufione;quia mobile dececminatur in ifta fcientia pcr modum pafHonis,& per confequens non per modum fub- iecfli.Antecedes patetprimo Coelijtext.j.vbidc- claratur, qu6d omne ens naturale eft naturaliter mobiIe.Rcfpondetur qu6d non obftat,qu6d fub- ie(flum alicuius fcientiz demonftrctur de aliquo per modum paffionis in eadem fcientia.licet tale fubiedtum non poffic demonftrari elle , vi patet primoPoft. vel diceretuf quod in i. Corii, fup. cit.demonftraturiftapaffionaturabilitermobile.

Quarc6 dubicatur,quia omne mohilc cft quie- fcibile, igitur qua ratione mobileeft fubicdum, eadcm racione quiefcibile.Rcfpondetur negando confequentiam,quia mobile fe habct per modum habiciis, quies auce per modum priuacionis, mo- do habicus nocior eft priuacione; quia priuatio per habitum cognofcitur,& ide6 ciam fubiedum debeat cfle prim6 notum, potius accipitur ab ha- bitu , quam a priuatione , & hxc de f^cundo.

Quantum ad tertium,fcilicet de ordine fcien- tix naturalis ad alias fciecias fpeculaciuas, & non pradlicas, fic prima conclufio ifta , qn6d fcicncia nacuralis przfupponit Metaphyficam,quatum ad aliquam partem fui,tanquam priorem via do<5lri- nx. Probatur, inquircndo enim de aliquo , an fic a(5biuum,vel paffibile;motum,vel mobile,oportec prxfupponcre, qu6d fit ens, fubftancia, vcl acci- dens;& hoc inquiricur per Mecaphyficam.Sccun- d6 pacec exemplaricer pcr Ariftocelem in ifto t', tcxt.} j. & feqq. vbi pcr Metaphyficam , declarac fua principia. Patct etiam in i. de Anima, text.j, & feqq.vbi pcr quafdam conclufiones Metaphy- ficales inquiritur quid fit anima.Dixi vero notan- ter in conclufione , quantuin ad aliquain partem Mctaphyficx^quia pars illa Metaphyficx.qux efl' de fubftanciis feparacis , prxfupponit fcientiam naturalem via dodbrina: , eo qu6d per principia naturalia dcuenimus in cognitionem ipfarum.

Secunda conclufio eft, quod fcientia naturalis quantum ad aliquam partem fui , prxfupponit Machemacicam vii dodlrinac. Probatur de parce Phyficar, qux eft de halo, de Iridc, dc velocitatc motuum , de motibus Planecarum , dc propor- tione eIementorum,& huiufmodi.

Tertia conclnfio eft , qu6d fcientia pure Ma- thematica , fcilicet Geomctria , cft impcrtinens quafi aliis partibus Philofophix naturalis , & etiam Metaphyficas , paccc per proccfTum ifta- rum fcienciarum.Sicigitur patet de ordine fcien- tiae natutalis ad alias fcientias fpeculatiuas , & hoc de tertio.

Quantum adquartii fciendum,qu6d totafcicn- tia naturalis determinat dc cntc » mobili , cnius funt oSto partes principalcs. Prima pars cft libri

Phyfi

7'

Omnii ret tnundi nUtrt trium mtit~ rU eoneifitur»

s.

SuiitSii «/;. cHitt^fcietit, fotrfl infcie- ti» iimoflra- ri fermodtm fajffienit.

TO. Stienti» na- turalif' fr»- fltfpenit Adt» ffhyfieam.

II.

Stientis na* tHralit qut »d »liqHam f»rtem fui frt.fupfonit Mathtm»ti'

12..

Qu^ftio I.

fMtfifkU minirsiu.

'5-

Phyficorum ; cuiusexpofitio ad prarfcns intendi- tur,in quo determinafur dc cntc raobili inquan- OjmfitMiiu jgn, mobilc.vt ly in^uaniHm dcnotat rationem ^ gcncralcm confiderandi. Secunda pars eft libci Cacli,& mundijin quo detcrminatur dc ente rao- bilimagis fpccialiter , fcilicet de cnte mobiliad Vbi.Tcrtia pars cftlibri dc Gcncrationc, quz de- terminat de cnic mobili ad formam in gencrali. Quarra pars cft libri Mctcororum, qux dctermi- nat de cnte mobili ad formam mifti imperfcfti. Quinta cftlibridcMineralibus , quasdcterminat de cntc mobili ad forma mixti perfe<fti inanima- ti. Scxta cft libri dc Aniraa , in quo dcterminatur dc ente mobili ad formara mixti perfedi animati in gencrali ,& quantum ad tcrtium ciuslibrum fpecialiter de animato anima incclledliua. Scpti- maeft libri dc Vegctabilibus , & plantis,in quo determinatur de cntc mobili ad formara raixti perfcfti animati anima vcgetatiua. Odlaua & vl- tima eft libri dc Animalibus , in quo dctcrmina- tur de ente raobili ad formam raixti pcrfcdli ani- mati anima fcnfitiua ; & fic parui libri naturales funt in fupplcmcntum aliorum librorum natu- ralium,& haec de quarto.

Ad rationcs.Adprimam, Quiliberconclufio, &c.dico quod in fcicntia naturali non oportet sc- pcr habere tantara ccrtitudinem , quantam in Machcraaticis :quia illam fcicntianaturalis non corapatitur; fed fufficit quod przbeat airenfum illi$,quae verifimilius,& immediatius deducuntur cx efFedlibuSi& ita poteft negari antccedens.

Ad fccundum de materia,& forraa dico, quod fubiedlura przdicatur de eis in obliquo,vt diccn- do : matcri^ eft pars mobilis , & ita dc forma. Dc infinito dico , quod illa conclufio probatur per principia naturalia,& cx eo dicit Naturalis, nul- lum mobile eflTe infinitum. Et de vacuo dico, quod percandera conclufioncm intelligit iftam, NuUm locHS eftfine mohili,8c ita de aliis.

Ad tcrtium dico,qu6d in tota fcientia naturali confideraturdecntcmobili.tamfecundiimratio- •ncs gcneralcs , quam etiam fccundiam fpecialcs; fcd Jn libiis Phyficorum confiderarur de ipfo, quantum ad rationes generales tantum. Per idem refpondetur ad quartum dc Metaphyfica:quia li- ect naturalis , & Mctaphyfica de cifdem rebus confidcrcnt,hoc taracn cft fccundijm diucrfas ra- tioncs confidcrandi.

Ad quintum dicitur.quod vtroque modo pro- cedit ; fcd hoc eft diucrfimodc, quia proccdcndo ab efFedu ad caufam,cft proccffus 6^»<i ; fcd pro- ecdendo c contra,cft ptocclTus Propter quict.

M-

'f.

£nx natMr»U qmidfit.

•3i

ANNOTATIONES.

Cientia nattiralis dettrminat de eme mebiU,Scc.

N,ota,qu6d Scotusin hacqu^ftionccijmdi- cit , quod tota fcicntia naturalis tradat de ente mobili,fequitur coraraurtcra opinioncra.Na ipfc- mct 6.Metaphj<j.irteneicorpusnaturaleefrc to- tius Philtjfophix naturalis fubicdum. Vndeob- ferua^idii cft;qu6d cns naturalc eft corpus de pr^- dicaracnto Subftantiz, & quicquid fub co cffcn- tialiter cotinetundicitut enim cns naturalc, quia habct raatcriam,& formam,qu? funt natar;;vnde fequitur,qu6 J idem cft cns naturale,quod corpus naturale:quia corpus de prxdicamento Subftatiao eft illud cns.cui prim6 competit efrecompofitum ex raateria & forma;materia autem & forraa func principiamotus : vndc fit, quodomne corpusde prxdicamcnto Subftantiz fic mobile, velpotens Sctti oper. Tem. 1 1.

moueti , & qu6d mobilitas, (eu non tepugnantia ad motum , cft paflio corporis de prxdicamcnto Subftantiz.

^ f^tlyinqaintamdenotatrationemgenerdlitercon- x6. federandi. Nota , quod mobilc funutur dupliciicr Mibilt bif^ refpedu corporis deprzdicamcnto Subffantiz, '■'*"»/*»"- vnomodo vt cftdiffercntiacius , quo modo non ""^' fignificatpotcntiam,fcu non rcpugnantia ad mo- tura;fcd diffcrcntiara vltimam conftituiiuam cor- poris, fic vt idem fitmobile, accorporcum. Alio modo accipitur vt cft ipfa potcntia,fcu non repn- gnantia ad motum.quz fluit , & cmanat a natura corporis Nam ficut animali competit poffc fenti- rc.fic omni corpori potfe moueri aliquo motu;cx quo fcquitur,qu6d corpus mobile,fi mobilc acci- piatur , vt cius diffcrcntia cft prxcisc corpus de prxdicaraento Subftantix.quod vr fic dicit com- pofitum cx matcria,& forma,qux funt natur^.at- queide6 talecorpus dicitur cns naturalc; fi vcro accipiatur,iFtmobiledicitpafIionem,tucdicitcns per accidcns.compofitura videlicct ex fubit'6lo,& paflionc , & (ic non fumitur mobile in liac quxft.

Ex hocfcquitur.quod licct fint diucrfxopinio- 17. nes de fubied» Philofophiz naturalis ; funt po- c»nfHf»ti» tius nomine , quam re ipfa diffcrentes. Nam di- 'ptnionumd» centes corpus raobile cffe fubieaum,non fumunt J"''''^.' "*• mobile, vt dicit paflioncm : quia tunc fubiecftura i"rlhu tale cffct cns per accidcns;fcd fumunt mobilc pro difFetcntiaconftitutiuacorporis , prout idcm cft quod habcns principium raotus, ycl corporeum, fiuc naturale;& cadem ratione idcm eft dicendum de iis,qui ponunt ens mobile cffc fubicdtum.nam pcf ens intcUigBnt fubffantiara , gcnus fciliccc fumraum.quam teftringit difFerentia,fcilicet mo- bile ad clFc corporis , quafi didum fit fubftantia mobilis,hoc cft corpusmobilc , fumendo niobilc pro difFcrentia , & non pro paflione , & idem cft iudicium de iis, qui ponunt ens naturale cflc fub- icdiura , quia per naturalc non intclligunt natu- ras,qux funt principia cx quibus conftat cns na- turalc:quia vr ficnon dicitur tantura fubiedum, fcd etiam mcdium.pcr quod de fubicfto proprie- tatcs dcraonftrantur, fcd pcr cns naturalc intclli- gunt corpus naturale.

c Dico ^uod in totaflientia »4f«r<»//,&c.Nota,qu6d 1 8 . fubiedum adxquatum alicuius fcicntix duplici- Si/bieaum tcr fe habct ad fcicntiam, primo modo vt princi- »<i*i-»tsim

pium in tali fcientia, contincns adzquatc qux- J"'""*/,"' t r- ' /-ix^. pliciler fi ha.

cumquc m talilcicntiatraduntur fccundumcius \et*ircit»- rationcm.Sccundo modo vt cft vnum cx nuraero ti»m, cognitorura in tali fcicntia per rationem propria, quz fibi prim6 , & pcr fc compctit, & per ipfum aliis ; prioti modo cft fubic<aum totius fcicniix: fccundo raodo expofcit dc ipfo pcculiarem habe- retradlatum , in quo de ipfo dcmonftrenturpcr fua principia propriz paflioncs imracdiatc ipfum confequentcs. Hoc notabilc dcfumptura eft ex dodrina Aiberti i.Priorura,& Scoii ibidtm.Vbi dicunt. Syllogifinum fimplicitcr clfc ("ubieftum illorum librorura , ita vt Syllogifmus fumptus non vniuerfalitcr.fcdfimplicitcr, id cft, ("olijm vt Syllogifmus cft,iSi: fub ratione cQmmuni coiifide- ratus fit fubieftum libri Priorum; taraen vniuctr faliter furaptus.vt comprehcndir omnes fuas fpc- cics,efttotius Logicz rubic6tum.Iiainpropofito pofFumus diccre,qii6d fiue cns mobile.fiuc corpus mobile fccundum alias opiniones,fiue corpus na- turale, quodponimus totius Phyficz fubic(5tum vniuerfaltter fumptum,idipfum pr^cisc furaptuni fubillaratione comrauui canciim ponitur fubie- €t\im horura librorum.

A z EXPOSI

Lib. I. Phyficorum

1.

TfXt. I . Diutpo o/i« librerS Phy- ficoritm.

t.

s-

^onidim tft fcire, fuod inttlliger*.

Prineipium,

e*ufa,ir el*- mentum dif- ftrunt.

6.

EXPOSITIO TEXTVS.

QFoniam autem i. irttelligere ^ fcire contingitt &c.Iftc libcr Phyficorum cft primus in oc- dinc librorum naturalium , in quo dcterminatur de proprietatibus,& paflionibus gcncralibus , & proprictaribus paflionum entis mobilis ; & diui- ditur in trcs partes. In pcima detcrminatur de principiis generalibus cniis mobilis. In fccunda de paflionibus ipfius , & in tertia dp proprictati- bus paffionum. Sccunda pars incipit in principio tcrtij libri.&tcrtia parsin principioquinti.

Vel fic diuiditur iftc libcr in odlo libros par- tiales. In primo determinatur dc principiisin- irinfecis rei naturalis. In fccundo dc principiis cxtrinfecis , & intrinfccis fimul. In tcrtio dc paf- fionibus intrinfccis rci naturalis.vt func motus & infinitum. In quarto dcpaflionibuscxtrinfccis, qu« func locus,vacuum,& tempus. In quinto de- terminatur de motu quantum ad partes cius fub- iedtiuas.In fexco de motu quantum ad partes cius intcgralcs. In feptimo dc comparationc motuum ad motorcs,& mocuum ad fcinuicem. In o<5tauo deccrminatur de durationc motus.

Primus libcr continet quatuor tradatus.In pri- mo ponit inccntionem fuam., & ordincm procc- dendi.In fecunJo determinac de principiis rerum nacuralium fccundumopinionesantiquorum-, & in tcrcio deccrminac dc cifdem fecundum opinio- nem propriam, & hoc in generali ; in quarco dc- tcrminac de eifdem in fpccialiSccundus tra6i:atus ibi : Necejfe ejl AHtem. Tcn'n\%\h\:Omrtesigitttrcon- «r<ty/«,&c.QiiJiartus ibi : SuhieSa atitemnatur4,&cc. In primo tra(5latu,qui continet vnicum capitulii, primo proponit incentioncm.Secundo ponic duas coclufiones de ordine proccdcndi.Prima ibi:/««<i- taefi autetn. Secunda ihiiFhJe e.x vninerfalihtti,8cc.

Eftigitur prima condufio ifta , quod oportct Philofophum nacuralcm cradere cognitionem principiorum, caufarum, &elemcntorum rcrum naturalium. Probaiur,quiaillorum habetcradere Nacuralis cognicionem , finequorum cognitione rcs naturalcs no poflunc cognofcijfcd finecogni- tionepra:di(Sl;orum res naturales non poifunt co- gnofcijcrgo.&c.Maior vcro probaturrquia omniii habencium caufas, principia, & clementa.cogni- tio dcpcndet ex illofum cognitionc:quia tunc ac- bitramur vnnmquodquccognofcere, cum caufas primas,& principia prima cognofcimus vfquc ad elemenca : modo rcs nacuralcs habcnc pcincipia, caufas,& clemcnca , ciim finc gcnerabilcs, corru- ptibilcs,materiales,& tranfmucabiles.

Notandum qu6d Ariftoccles per inte/ligere y & fcire non incendic idcm:quia per intelligere notat habitum conclufionis. Vei aliter cxponitur,qu6d intelltgere fc habct in pIus,quam/(<Vriide6 contra- hitur per hoc ; vniuerfalitcry?«>f dicic fcientiam propric didam.qua: fic pcr caufas i priori;& uon pcr efFedus a pofteriori.

SecUnd6 fcicndum.quod per ptincipia,caufas, & clcmenta Intelligit diuerfa : nam pcr principia intelligitcaufascflicictes & mouetes, pcrcaufas intelligiccaufas finalcs.per elcmcnta aute intelli- gitcaufas intrinfecas,fcilicet niateriam,& forma.

Terti6 fciendum ,qu6d quando loquicur dc caufis primis , & principiis primis , incclligic pct caufas primas caufas priores , fiuc rcmociores , & pec principia prima caufas propinquiorcs. Vndc dicit Commentacor,qu6d ejUdcttmejtte funt interma- teriam primamt& vltimamformam^funt rnateridcom- pofitt,& fornucompofitii \ & intelligit per vltimam

formam , forraam completam , cuiufmodi eflec forma fubftancialis hominis,auc animalis.Et non debecincelligi focma compofita cx diucrfis for- mis fubftancialibus ; fed per compoficioncmcx difpoficionibus qaalicacis , quarum vna naca eft '

rcfiftere inclinationialcccius, vcrbi gracia, incli- nationi anima:,qua pcc difpoficioncs fibi conuc- nicnces inclinacur ad moucndum progrefliuc, rc- fiftic inclinacio gcauis naturalis,quz inclinat cor- pus ad mocum deorfum.

Quarto fciendum , quod Ariftotelcs nocantcr 7. dixic,«y^«f <ii*/*wwM.Namdcbitusordo doftri- Ordo do^ri- nat eftjVt fiat proccffus a principiis maximc gcnc- "* 'fi^ troeef- ralibus , tradendo cognitionem eorum ad caulas *,-^^A„-_, propinquiores , & tandcm ad propinquiflimas; eifint». vcrbi gratia, infcicntia naturaliprim6 habcmus cognitioncm dc matcria,& forma,quac funt pnn- cipia gencralia rcrum naturalium ; dcinde habe- mus notitiam elcmentorum , quae funt principia magis propinqna;& tcrtio habemus cognitionem catnis,& oflis, & huiufmodi ; qua: funt paites,& principia immcdiata animalis,& haec ponitur fc- cunda conclufio de ordine proccdcndi.

Q^ ^ S T I o II.

ytmm cognitio vniM rei defendeat ex

cognitione alteriuj .<?

Atid.i.Phyf.text. i.Thcmift.SimpIic.Auert i*«W. D.Thom. leH.i.^ l.dteaufis e.i.tAiytoa.q.i. landun. ^.j.Durand. in i,dift.}^.q.i.A.liicen.ibid. q.^. art.i. Ochamtn ^.dift. I}. Cii^icolMsin Pr»l''g.\. fent.q.i. Conimb. Ai.i. ^.i. Ruuius»i»i.Faber «^«««.iS.Anton.Rocc.i.fAy/j.i.

K R G V I T V R quod non,priin6,quia om- I» nis cognitio depcndet a fuo obie6lo,igi- tnr vna non dcpcndcc ab alia. Tcnec confcqucncia,'quia in omnibus vidctur, quatcnus vna cognitiocognofcitur,reflc6ki peraliam. An- tccedcns patcc , quia ab obiedo eftcaufata noti- tia,& per confequens ab co depcndct.

Sccund6,fi vna res ciret notitia alterius,vcl hoc eft per fpeciem propriam , vel per fpeciem alie- narp. Non per propriam,quia propria fpecies ali- cuius rei eft adeo determinata fimilitudo eius rci,vt non altcrius.Non pcr alienam,quia vna res non caufat alcerius fpeciem , fed cantummod6 fuam propriam fimilitudincm.

Tcrti6, fi cognitio vnius rci dependeat ab alia, quzro in quogenerccaufa:. Non in gcnerecaufa cflicietis;quia intelledtns efficic cognitiones om- nes. Non materialis,quia vna cognitio n6 rccipit aliam.tijm aftui tcpugnct recipere, vt pater 3-dc Animi. text.cornm.i^.yiAe Comm.ibidcm. Non formalis.quianonhabetcaufam formalcm. Ncc finalis,quia confcquitur eflcrei.

Quart6 , quiacifc vnius rei non confcquituc cflc alicrius, igiturnec cognitio vnius rci cogiii- tionem altcrius.Tcnct confequcntia,quia rcs caii- fatfuas notitias,& fecundo Metaphyfic^ dicitux, C[aoAfeutfe hahet res ad ejfeyita ad cognofli.

Oppofitumarguicurpcr Ariftotckm in iftopri- mo,vbi dicit, qu6d cognitio cfleftuum dependct cxcognitionccaufarum,ficuc cognitio materiar. prims depcndec ex cognicione forma; , co quod cognofcicur fecundum analogiam ad formam, ficuc cognicioprimi mocoris depcndct ex cogni- cionc mocus, & pcr confcquens ex veritace vnius rei dependcc vcritasalcerius.

Inquzftione prim6 videbiturqualiter ad cfle vnius rei,fcquitur clfe alrerius, quod tangic vlti- j?"''!/'* ?«** mum argumcntum : fccundo vidcbitur,qualitec """"•

cognitio

t!»

£.

Qu^ftio IL

ft

cognitio ▼nius cei fequitur, vel depcndec ex co- gnitione alterius.Quantumad primum,quiailU- tio cfTe vnius rei,ex eife altecius per roodum con- C»nf*qu*n- fcqucntia: fit. Ide6 » fcicndum quod quadruplex *drHtUx '"* ^^ confcqueutia.quaedam formalis, quz tenct in oninibus terminis,ftante confimili focma propo- ntionis,& terminorum.ita vc quxlibet propofirio raancac talis,& tanta cum cofimiliordine termi- norum, & confimilibus fyncategocematibus. Se- cunda eHconfequcntia nmplcx,qn^ tcnet virtute inclufionis terminorum in Hgnificando , & ideo ad hocqu6dnteuidcns, fulHcic dcclarare ngnifi- cara rcrminorum.vt homo eft.ergo animal cft, Sc itadc confimilibus. Terciaconfequentia vocatur inatcrialjs,qua> non tenet formaliter , nec viriute iBcluiionis tcrminorum in fignificando , fed vir- tute alicuius propofitionis necciTaric) xnxeWtCtx, ficut (c<\mt\xi,Eejuusefi,er^ohomoejit8c tenet vir- tute iftius intelledla;, c^uoA Q>ecies funt tttern^, (tmi- liter ifta confeqncntia e(i bona : Jmpojfihile eft tle- menta ex inuicem gener*ri ; igitur impojfihile efi ipfk alterari,&c tenet virtute ifimsiSifinuinnaturaUhM efi impoj/ibilii , oriinata in finem funt impoffibilia, Quartaeft confequentia,vt nunc,qux tenct vir- tute medij contingcntis.verbi gratia, loannes/cri- bit, ignurFrancifcHt fcribit : &c tenct virtute iftius mcdij tloannes efi Francifcnt. ^. Sccund^ cft fciendum , quod efTe quandoque

I/Tc tft iu- dicitur def/?fecundo adiaccnce.&hoc vclrcfpe- flexdtfnu- ^y termini abfoluti.vel refpcdlu ccrmini corrcla- de, Crtertto tfi,i ^ g^ qujoJoque dcf/? ccrcio adiacence.

His fuppolicis fic prima conclufio ifta,quod ad cfte vnius rei dc verbo efi fccundo adincence , re- fpedtu terniini abfoluii.non fequitur e^ alterius. Vcrbi gratia,non fcquitur,^ ffi,ergo B eft. Proba- tur, quia femper oppontum confcqucntis talis confequcntiz poccft ftarc cum anteccdence.

Sed concra prim6,quia fequitur ,/jf«*» eft,ergo caliditasefitSc fcquitur tixzm, Homo efi,igitur etjuw f/?;quia fpcciesfunc zcernx.Tcrtio.quia ifta,Df«* f/?icftdemonftracaS.huius,& iz.Mccaph. vcligi- tur eft dcmonftrata ex cfTe fui ipfius ; &c hoc non, quia cffct peritio ptincipijjvcl cx eftcaltcrius.vel aliorum , & habctur intcntum. Quart6,quia fe- quitur,f/om<» efi,igitur caput eft,

Ad primum refpondctur , qu6d confcqueinia illa non eft formaiis,ncceciam fimplex,nec etiarn tenec virtute inclufionis t^rminorum in fignifi- cando , fcd tcnet virtute propofitionisneceiraria; cointellcdx , &conclufio inccUigiturdeduobus primis modis confequencJx. Ad fecundum fimi- litcr. Ad ccrcium negacur,qu6d illa fic dcmonftra- t^infrain 8. Phyficorum. Nam ibi probatur fo- lijm quod Deus eft motor immobilis,& in ii. Mccaph. probacnr ifta, quodaliqua eftcaufa pri- ma , vel conferuans primum. Ad quarcum concc- dicur , qu6d illa confcquencia cft bona in cercio niodo confequenciac.Secunda conclufio eft.quod ab eftc vnius rei de eft fecundo adiacence refpeftu terminicorreiatiuiadcftcalceriuscft.bonaconfe- qucncia.Probatur,quia fequitur,^*r«-(r/?, igiturfi- Uh/ eft,8c eft bona confequcntia fimplex,e6que te- net viccuce inclufionis cerminorii in fignificando. Tercia conclufio eft , quod ab eftc vnius rei de verbo efi , de rcrcio adiacence ad eftc alterius, eft bona confequentia. Probatur,quia ab cfte princi- piorum,caufarum,& clcmentorum , fcquitut eirc ^, T*. . fuorumefFc£luum, fimilitcrexeftemocus, fequi- dufiUx, fenfi- ^^'^ '^"^ Mocoris,& ica dc aliis;& hoc de primo. tiMa,(^ in. Quancum ad fecnndum , notandum cft quod tetteHiua. Sctti oper. Tem, II,

qua:dam cft notitia fenfitiua, quaedam intellcd^i-

ua,& difterunt : quia notitia fenficiua eft cxtcnfa

ad cxtenfionem organi fciifitiui , ita vt determi-

nata: parci organi lenficiui corrcfpondcac dccer-

minaca pars cognitionis ; fimiliccr qucmadmodu

totacognitio fenfitiua reprxfcncat totum obie-

£tum,ita pars cognitionis rcpr^fentat pariem ob-

iedi. Sed notitia intcllediua eftindiuifibilis , &

inexcenia;conueniunc camen iftx nocitix in hoc,

qu6d vtraque habet gradus cognicionisintenfi-

ue.Secundo conueniunt,quia tam fenfitiua,quam

intclle(5tiua poirunt cffe complexa, vel incomple-

xa : nam ex mulcis opecibus bcucocum appaccc,

qn6d aliquandocomponunc,& diuidunc.

Secunjo fcicndum,qu6ddus nociti7,vel plu- ^* .

rcs,quarum vtraquecft fcnfitiua , vcl vtraque in- Nc/»/»* aha

tcllcdiua.dicuntur notitia: eiufdcm ordinis ; fed 'v *!" ".'.* • . CL c r ■ <, \ »lttnm ttdi'

duae notitix , quarum vna eit lcmitiua , & altera g^,

inrelle£liua,dicuntur nocicix alccrius ordinis.

Tcrri6 fcicndum eft, qn6d quxdam cft nocitia Kttitiatft

incomplexa primaria, verbi eraria,vc fimplex ap- *'' " ■'"/"

I f I, 1- ■ • T ° 1 • • 11 rt I ett tncempU'

prelicniio albcdinis in vilu, vel m incelicccu aclu ^^ ^ ^ fg^. moueniis;qu.Tdam eft nocicia inconiplexa fecun- fltxa. dacia;vc fiali«ts cognoui Soccaiem,& incerucniat babicus,cunc per plures difcurfus, & cognitiones multorum occurrit mihitandcm notiriaincora- plcxa Socracis,quam aliis habui,vtpatctiu libro deMcnioria,& rcminifcencia.

Ex his ponuncur conclufiQnes.Prima eft,qu6d 7* nocicia incomplcxa vnius ordinis caufac nocitiam N««/»i» v- incomplcxam alccrius. Probacur, quia dc albcdi *""'. ^*''?"*"

n \- •/• II ti^- tnedo IX »»-

ncactualitcrmoucncc vilum habco Muelieaio- titia »Ueritti ncm fimpliccm,& incomplexam, & hoc non nifi ni d.-fcdeat. pcr vifioncm eiufdem albedinis ,igitur vifio illa eftcaufa illius intclIcdionis,mod6 vifio,& intcl- lcdiio func notitix alteriusordinis.

Sccundaconclufio eft,qu6dnotitia incomple-' xa vniusrci non dcpendet ex notitiis incomple- xis altcrius,loqucndo de notitiisciufdcm ordinis. Probatur,qoia notitia incomplexa vnius rci cft fi- militudo dcccrminaca illius rci, ica vc no ahcrius, falrcm di(nmi!is , igitur illa non caufar notitiam alicuius alcerius,ncc dcpendec ab aliqua alia.

Et dixi nocantcr alicuiut diffimilts , quia fimili- 8.

rudo vnius rei benc cft rcprxfcncatrua rci fibi fi- miIis,quod patec per quandam experientiam; quia fi pon.itur vnum ouuin inaliquu foramine, quod agat fimilittidinc fui in fenfum , & tunc ho- nio diucrtat fc,ita vt ipfo ignorante ponatur aliud oiium confimile, ficui eft poflibile, runc ita bcnc fimilitudo prima caufaca ique rcprxfcntabit iftud ouum fecundum, & primum \ qno caufaba- tur.Secund6 patct concIufio,quia noiitia complc- xa rei fc habet ficnt imago caufata in fpcculo ab ipfo obiedko.fcd illa imago non repr^fcnrat aliam rcm.quam proprium obiedlum a quo caufabatur, igitur nec notitia incomplexa.

Terrio , quia illatio cognitionis. vnius rci ex 9* cognicionc alcerius fir per modum confcquenri^: mod6 fuperinconiplexum non potcft ficri confe- quencia,& ficpacec, qu6dcxvnanociti.i incople- xapec fcaccepca, non fcquicuc cognitio altcrius.

Scdobiicitur, quiacogniriominiis vniuerfalis dependec ex cognicionc vniuerfaIioris,igtcur il!a nocicia incomplcxa dcpcndec ex alia. Sccundo nocicia incomplcxa fecundaria dependec explu- ribus aliis cogniciouibus, igicur dcpendct ex voa alia cocnicione. _ . .'

. , *. r t XI • . CefHitit pe-

Ad primum rclpondctur.quod vnam cognitio- ,,« g^ ^ittra

Dcro eire causi altcriuspoteil incelligi duplicicer. hifariam

A 5 vno caff^ti.

Lib. I. Phyficorum

Vno modo ptincipalitcr,ita vt Gt principalc cfFc- dtuum aUeiius. Alio modo inlhunientaliter^ficut intclledtus informatus taii cognitionepoteftcli- ccrealiam cogniiionem mcdiantc tali cognitio- ne.ranquam inftrumenioincut dicitur,qu6d cali- di.tas eft inftrumentum producendi formamfub- ftantialcm.Secundo fciendum,qu6d vna cognitio potcft dependerc ab alia dupIicitcr,vno roodo vii ordinis, Sc alio modo via caufalit&tis : tunc dico, quod cognicio incomplcxa minus vniucrfalis, prajfupponit cognitionem vniucrfalioris via or- dinisjfcd non depcndet ab ca via caufalitatis.

I !• Ad fccundum conccditurc) dc notitia fccun-

daria ifto modo,qu6d ad hoc,qu6d memorix re- dacatnr,prsfuppoait alias cognitioncs, attarocn prxcise dcpcndebat a fuo obicdo in fua primaria cognitione.

Contrk.fi fit aliquid album , quodproptcrfui paruitatem fit inuifibile , tunc addatut ci vnum aliud tanta quantitatis, ita vi totum fiat fcnfibi- lcjtunc notitia incomplcxa vnius partis dcpcndct cx incomplcxa altcrius,quia fine ipfa non fuiftct. Ad hoc dico,qu6d illa duo quorum quodlibet cft indiuifibilc , faciunt vnam cognitionem toialcm incomplcxam , ncc numcrantur cognitioncs di- ftindar. It. Tcrtia Conclufio. Exnotitiacomplcxa vnius

rei benc fcqiiitur notitia complexa alia ciufdem rei formaliter , & cognitio altcrins rei aliis qui- bufdam modis. Prima pars probatur , quia ad co- pulatiuam fcquitur fua pars formalitcr :fimilitcr cx difiun£);iuacum oppofito vnius partisfequi- turaltcra pars, patct ctiamdc conucrfionc, & xqnipolIcntia.Sccunda pars probatur,quia intel- lcdus cum multa intellcxit, poteft facilius intel- ligcrc vnum,igitatcx cognitionccomplcxa vnius potoft facilius infcrri cognitio complcxa altc- rius, & hoc pcr iftum modum, quiacum intcllc- €kas habncrit in fc intcllcdiones fimpliccs plu- rium rcrum, potcft illas adinuiccm diyerfimodc coniponcrc,& ita diucrfas cognitioncs addirccre, 8c patet in exemplo : nam habcns aliquas co- gnitioncs dc triangulo , poteft ex illis alias co- gnitioncs infcrre dc rriangulo , vt patct in Gco- niectia , & iftam conclufioncm probant rationcs in oppofitum.

I j Quarta Conclufio. Omnis cognitio , quz fe-

qviitur ex alia cognitione altcrius rei eiufdem or- dinis,cft complcxa.Probatur,quia vcl fcquitur cx noticia incomplexa,vcl compIexa,non cx incom- plexa,pcr conclufioncm prasccdcntem , igitur cx complexa: modo fi antccedcns cft complexum, confequcns eft etiam complcxum,

Sed obiicitut : quia cx notitia incomplcxa ac- cidcntis deucnitur in notitiam fubftantia: tam Gomplcxam,quim incomplcxamjigitur ex incom- plcxapotcftfcqui compIcxa.Antecedcns apparer, quia cognitio fubftantiae omnino depcndct cx cognitioncaccidcncis. Refpondetur .qnuod fub- ftancia xquc incomplcxc cognofcitur a fenfu.vcl ab intclledlu.ficut accidcns. Vndcquando vidco albedinem, non folum mouet mc albcdo illa , fed parics,& corpus mouet fenfura mcdiantc albcdi- nc,& fic fubftantia primo concipitur a fcnfu con- ccptu tamen accidentali,vcrum eft tamen , qu6d non potcft pcrcipi conccptu quiditatiuo, nifipct difcurfum,& habitispluribus cognitionibus.

1 4. Ad rationcs. Ad primam.omnis cognitio , &c.

Refpondetur : illa cognitio infenfibilium nullo modo dcpcndet ab obic«^o, fcd ^ rcbus illis , pcr

quarum cognitioncm dcuenimus in notitfam huiufraodi infcnfibilium. Scdcontra,quia cogni- tio ipfius Dci dcpcndct ab ipfo Deo ; igitur cog- nitio alicuius infenfibilisdcpendet afuoobiefto. Antcccdcns patct,quia omnia k Deo dcpendcnt. Rcfpondetur , quod cGgnitio,quam nabcode Dco,non dcpendct ab ipfo pcrmodumobicdli mouentis , licct dcpcndcat influcntia caufx vni- ucrfalis.

Ad fecundam dico , quod & per fpcciem pro- priara mediantibus aliis cognofcibilibus,& ctiam pcr fpccicm alicnam fccundum conclufiones po- fitas.

Ad tcrtiam dico,qu6d in gcnere caufa: efiicien- tis inftrumentalis,vt patec in notabili.

Ad quartam. Ad elTe vnius,&c.ncgatur antece- dcns , quia vifum eft qualitcr ab eftc dc vcrbo eji fccundo adiaccntc , rcfpedu termini correlatiui fcquicur cflc alterius,& ad eire dc vcrbo f/?tcrtio adiaccnte fimilitcrj licet ad efe fecundo adiacen- tc refpedtu tcrmini abfoluti non fequacut efte ali- cuius altcrius.

AN NOTATIONES.

a (^Ciendumeft ,(jMd^u4idmplex efi cotifiijuentia, »3&c. Noia,qu6d communitcrdiuidicurcon- fequcntia in formaIcm,& matcrialcm.Materialis illa eft.in qua confequcns cx antccedcnte colligi- tur propter folam necciTariam connexionem tet- minorum. Tcrmini autcm illi dicuntur habere candcm connexionem, quiita fe habent, vt fi alij fucrintgcnusj&fpecies.ijetiam fintgenus,& fpe- cics,& fi alij fucrint dcfinitum , & definitio , fpe- cics,& indiuiduum,proprium dcnique , & fubic- ftum ; ij fimili modo fohabcant. vctbi gratia, E^HM eftanimal, ergoe^uiu eft /ubftantia , ilki eft confcqucntiamatcrialis ,quia confequens infct- tur iex antccedenti proptet fokm connexionem, qua; eft inter pricdicatum anteccdcntis,& pra:di- catum confequentis,fciIicct animal,& fubdantia. Qupd autem illud confequens fequatur ptoptcr folam connexionem ncccflariam tcrminorum pa- tct ; quia in ea difpofitionc , & modo colligcndi dabitur confequentia viciofa , fi nempeponamus tcrminos non habcntes huiufmodi conexionem, vt fi dicas,Homo eft animal, ctgo homo currit.

Confequentia ver6 formalis eft illa , in qua confcquens colligitur ex anteccdcntiproptcror- dincm , & difpofitionem tcrminorum, fiuc tales termini habcant conncxioncm,fiuc non. Vt fi di- cas,Omnis homocft fiibftantia; omne rationalc efthomo,crgoomncrationalceftfubfl5tia. Itcm, Omne lignum eft homo,omnis lapis eft lignum, crgo omnis lapis eft homo ; dicitur confequcncia formalis.quia in omni materia propofitionum,fi- uc neccflaria , fiuc poflibili , vcl contingcnci,fiuc impodibili , & remota ; fumptis quibufcumquc terrainis nequaquam dabitur antccedcns verum> & confcquens falfum.

Ex hocfcquitur,qu6d omnis,& foUis fyllogif- mus cft confcquencia formalis, mod6 fyllogifmi nomcn tara latc accipiatur,vt fingularcs , & hy- potheticos,& qui ad hos reuocantur comprehcn- dat,vt patcc cx Ariftotclc i. Priorum ,vbi definic fyllogifmum in hunc modum : SyUegifmm eftora- tio in cjHa qHihuftdam pofitu , aliud (juippiam ab his , (jua pofita funt , tiim hnc ipfa fint , necef- fario euenit. Quafi dicat , quod conclufio cx prac- miflis proptcr formani , modumque colligendi

infcratur.

Confeijuentia duplex,male- rialu,(irfcr- tnalii.

1$.

17-

Qu^ftio II.

funt frtprie fenfequtntia ftrtn*Us.

infcratur. Qu.6d autero folus fyllogifmus fit con-

fequcntia formalis,cx copatct: quia nulla[alia

confequentia, qua: non habct formam fyllogi-

fticara, modum fcilicet , & figuram, neccdari^

in(>ert confcqucnS cx antecedenti , cd quod fcr-

uata tali forraa dabitur antecedcns vcrum , &

confcquens falfum , C\ loco illius tcrmini , qui

in antecedcnti ponitur , ponatur alius , quod in

fyllogifmo haud contingit. Nam quibufcumque

terrainis fumptis , dummodo eadcm feruetur

forma,quae infyllogifmo fcruari folet,nunquara

poted dari anteccdens verum , &c confequcns

Falfum.

I g. Scquitur fecundo, quod conuerfio propofitio-

Ctnuerfio.^ num , & locus dialcdicus non funt confcquen-

hcm diali- lije fornialcs , nifi latc accipicndo confcquen-

fficMs ntn jjji^ formalem : funt enim illaiiones , qu3c infe-

runt fuum confequsns ex fola difpofitionc tcr-

minorum : vt Ariftotelcs docct i . Priorura , cap.

2. & }. cztcrum non funt propric confcqucntia:

formalcs , cuiufmodi cft fyllogifraus , qui conti-

net mcdium , quod collocatur in antcccdenti, &

non in confcquenti ; conuerfio autem nullum

mcdiumihabet; loci autem Dialedici poftlmt

dici confequentiac formalcs virtualiter , hoc cft,

virtutc fyllogiftica : fempcr cnim habcnt ali-

quam tacitam pr^miftam , qua adiunda fiunt

fyllogifmi , vt fi dicas : Socratcs eft Komo , ergo

cft animal rationale , tacitc intclligitur maior,

fcilicet, Omnis homo eft animal rationale.

b NotitU iricemplexa rei/i babetJicHt iraago , &:c.

r»cireci- Nota quod \\x.c ixiz facere cognofcere , rcpr^t-

gntfcere, re- fentAre , & fignificare y (c habent ficut inferius,

frtfentate. g, fuppj juj ^ nimirum velut corpus , animal , &

homo. Nam ficut corpus cft fupcrius ad ani-

mal , & animal ad homincm, fic etiam facerc

cognofcerc cft fiipcrius ad rcprxfentarc , &

rcpra:fentarc ad fignificatc. Vnde ficut non va-

lcr confequentia ab aniplo ad non amplum affir-

matiuc, bcnc taraen c conucrfo , fic non valct

quicqnid facit cognofcerc repr.-cfentat,quicquid

rcprxfcntat fignificat , benc tamen valet e con-

uccfo : fignificat,ergo rcprasfeniat : reprxfentat,

crgo facit cognofccrc.

Vndc obfcruandum cft,qu6d faccrc cognofce- re quadruplicitcr contingere potcft , fcilicet ob- icftiuc,cffeAiuc,formaliter, &c inftruracntali- tcr , qus orania manifeftiffirao excmplo patc- fiunt. Visa cnim amc imaginc Saluatorisnoftri: caimago eft obiedlum oblatum mez potcntiz cognitiux,qua:imagofacit me veniic in cogni- tioncm ipfiufmet imaginis. Potentia vero mea cognitiua , a qua procedit notiiia , facit me co- gnofcerc cfFedtiuc, fiue iraaginem, fiue rera ima- ginatamjUamct notitiaa potcntiaprodudlafor- nialiter facit me cognofcerc,eo quod cft forma- lis ratio cognfocendi id, qnod cognolcitui. Illa- mct autem imago , quia cftinftrumentum , quo mediantc rccordor Chrifti Domini , cuius eft imago , facit inftrumcntaliter mc cognofccrc Chriftum , Saluatorcm noftrum.

Rcpraefentarc vcro tripliciter contingcre po- tiebrtfentare ^^^ > obicdiuc , formalitcr , & inftrumcntaliter. ttniiugittri- Id autcm quod facit cognofccrc obiediiue, re- fUdtir. pratfcntat ctiam obiediuc, fcilicct imago itme vifa , & quicquid facit cognofccrc form^Iiter, repra:fentat formaliter , fcilicec notitia illa , qua rcm cognofco , & illudquod facit cognofcere efFediuc , non tcprafcntat efFcftiuc , quia de ra- rionc reprzfentandi eft non facere cogno^cere

19-

^ (igKiHcare fehabetficut inferius , (y fuferius.

10. "Facere ct- gntfcere quadruplici ter ctntin- Xit.

%l.

pcr raodum efficientis , fcd tantum vel obiedli- uc , vel formaliter , vcl inftrumentalircr. Vnde intellcdus meus , qui cfFediue fccit mecogno- fcerc rcm , non mihi illam cfFedliuc rcprafcnrat.

Significarcdemumduplicitercontingit,ncra- 11. pc formalicer , & inftrumentalitcr : quo padlo significar» notitia formalitcr Cgmficat , & imago fignifi- **/*7*« '•• cac inftrDmcnraliter rem , cuius eft imago, cfFc- ""■'''■ diuc autcm nihil fignificat, ncque obiediuc:po- tentia enim raea cognixiua facit mc cognofccre rcra efFc(9:iue , non tamen illam repra:fcntar, ne- que fignificat cfFcdliue , & obicdum facit mc cognofccrc fcipfum obic&iue , & fcipfum re^ prifentat obicdiuc , non tamcn fignificat fc ob- iccriuc , fcquerctur cnim quod quzlibet res fi- gnificaret fe , quia quxlibct rcs rcprxfentat fe, quod eft contra rationcm figni traditam a D. Auguft. lib. dc DodrinaChriftianacap.i.diccn- te : Signumefl, (juod pnuer fpeciem, tjuamingeritfen- fibm , aliquid alittdfacit in cegnitionern venire. Ex qoa dcfinitione planc conftat fignum alterius rci, &nonfui ipfius debcre cffe fignum. Viide quando rcs , vcl vox pro fc accipiiur , improprii fe fignificat,& dicitur fc fignarc naturalitcr com- muniter.

Obfcruandum eft tamcn, qu6d fignificare in- 1 1 . ftrumcntaliter duplicircrcontingir ,naturaliter, signifiear» vel ad placitum : inftrumentaliter naturalitcr infirumtnta- fignificat rcs, qua natura vtitur tanquam inftru- ''"*k^^'*' mento ad aliquid aliud fignificandum , ficut fu- f^^. *" mus fignificat ignem naturalitcr inftrumcntali- ter. Inrtrnmcntaliter ad placitum , ficut homo fignificat homincm. Significarcforraaliter con- tingit vnomodo, fcilicet naturalitcr , ficut no- ticia, quam habeo dc hominc naturaliter forma- litcr mihi fignificat hominem.

c Adfecundumconceditur denotiiiafecundaritt.&CC. xd. Nota quod quatuor funt qua: fc tcncnt ex parte eiuMtuersXt adlus rccordandi. Primum cft quod adlus rccor- q—\f* **"** dandi cftferaperpoft rcmpus.id eft, adlusrccor- '* f*^*' *- dandi cft pcr aliquod tempus, poftquam adlus de jIIjI'" quo rccordamur fuit ; eft cnim aftus rccordan- di dc prartcrito adlu , fado ab illo , qui recorda- tur , cx quo fcquicur quod non rccordamur dc pra:fentibus , vcl futuris. Secundum, quod illc, quirccordatur pcrcipiat, vcl in particulari , vcl in vniuerfali tempus , quodfluxit inter at^um prasteritum,&: adum recordandi.Tertium,qu6d aclus dc qiio rccordamur non fit quando rccoi- datnur,quia tunc non effct recordatio eius de prxterito. Quartum quod licct adus illenon fit in fc pracfens , fit tamcn pra:fcns in fpccic intcl- ligibili,idcft, qu6d habcraus fpcciem intelligi- bilein , de illo adu, quo recordamur.

Ex his fequitur,qu6d ad hoc, quod habeamus adum meraorandi, qui cft complcxus, requi- ^*

runtur multz notitix fimpliccs. Primo rcquiri- tur notitia fimplcx «ftus de quo recordamur. Secundo obiedum fupcr quod cadit illc adtus, dcindc requiritur notitia , vcrbi gratia, loannis, &c temporis prarteriti , & mediantibus iftis noci- ciishabemus apprchcnfiuam , qua apprehcndi- raus cocam illud obiedum : notitiz omniura rc- rum funt complexz , & abftradiuc , & illis mc- diantibus habemus rccordationcm.

Ec fi quzras , cum notitiae abftradiuz non i.6. habeantur , nifi mediantibus fpcciebus ; fpecics iftz quomodo caufantur ? Dico qu6d caufantuc a rebus intuitiuc vifis , verbi gratia, vidco Pe- trum , hoc viderc cft pracfens. Sed quomodo A 4 poffura

8

Lib.I. Phyficorum

poflTum ipHus videre recordari ? Dico qu^d po- tencia, vc illius recordetur, oportet qu6d habeac noticiam intuitiuatn illius. Vnde hota qudd du- plex eft obieAum tnemoriae , fcilicet propin- quum, & remotum : obieftum propinquum , eft adlus humanus ; obie£tum remotum eft totum il- oUtSum lud,fuper quod tranfit adlus humanus. Vt recor- fntmtrU */? dof me vidiirc Pontificem facris Pontificalibus

dufUx.

*7-

I.

inducum veftibtfs. Primum obie6lum> eft hoc to- tum , recarder me vidijfe , fecundum & remotum eft , Pomifex in hahitH Pontificali.

Et nota quod primum obieAum eft feraper prateriti , vt prxtcriti , fecundum vcro non. Vt pofttim recordari me vidifte loannem. Primum pbietflum , fcilicet me vidille , eft femper prarte- rici. loannes ver6 poteft cire praefens, & adhuc viuere. QuAd intelhgas de memoria intellcfti- ua , de qua loquitur Ooftor in hac quzftione. Quiadememoriafenfitiua eft fecus , ipfa enim, vt docet Atiftoteles lib. de Memoria , & remin. eft przteriti , vt prxteritumeft, & quoadpti- }natiiim,& quo ad fecundarium obiedum.Cuius ratio efte poteft , quia fenfus non cognofcit ob- jedlum , niH fecundikm aliquam difpontionera, quam habet,quando przcisc fencitur,atqne ade6 poft adum iam difpoHtio illaperiit ^ergoHde- beat tecordati, oportet qu6d recordetur de adlu, vt prsterituseft,& de illa difpofitione,vtpf«te- ricaeft- AriftotcIcs,lib,7. Metaph.cap.^^.inquit, abeuntibus fenfibilibus^ fenfu , non eft palam vtrumnnt ,«nnon. Ideo non poteft habete re- pordationem aftus fui vt prasceriti , quin etiam habeat obiefli fenfati, vt prteteriii.

QjfiE S T I O III.

Vtrum ferfeSia cognitio caupiti depeft-

dent ex cognitione omniumjuar

rum caufarum ?

Vide auchoies cicacos in qutfi. prtttdenti.

R G V 1 T V R. quod non , quia tunc fc- l^ queretur , qu6d nulla res poflet cogno-

_ ^ (ci , nifi Deus cognofccretur , confe- qiKns cft falfum , quia multa: res funt faciles ad cognofcendum. Deus auccm eft difficil^ cogtiofcibilis , vt patet i. Metaph. vbi dicitur, quod ficut ociilus noiSbux non potcft videre cla- ri4.itcm Solis dedie; ita ncc intcllcdus nofter fubftantias feparatas; & patet confcquentia,quia omnium rcrum Dcus cft caufa,

Sccjund6 fequeretur,qii6d nulla res poftet co- grtofci,nifi infinita cognofccrcntur ; confequen» eft impoffibile : quia cognofccreinfinitaquali- bet cognitione diftinda , eft impoflibile; & pa- tet confequentia , quia vnius rci funt infinitx caufs, vt patet fecundo huius.

Tefti6,quia cognitio dcfinitiua,& demon- ^lrata, eft cognitio pcifc<fta ; fcd de aliqua re po- teft haberi cognitio demonftrata , & etiam defi- nitiaa per vnam folam caufam , igitur ad perfe- ftam cognitioncm vnius rei nonrequiritur co- gnitio omnium fuarum caufarum. Maiorpatct: nam cognitio dcmonftrata eft peffe£tiflima , eo qu6d dctcrminat incelle6lum ad aftentiendum: & etiam minor , quiaper quodlibetgenuscaufae poteftfieri demonftratio.vt patet 2. Poft.Simili- icr definitio fit per vnam folam caufam , fcilicet formalem ; crgo,&c.

Qaart6 fequeretur , qu6d ad cognitiohem ignis oporteret cognofcere lumen, & rootura, & alium ignein: conlcqucnseft falfum,vt patct per experientiam. Patet confequentia, quia ignisna'- tus eft produci ^ quolibet eot& tanquam ^ caufa.

Quint6 , quia fcientia Mathematica & Meta- phyfica funt fciencia: perfcfla, & taroen non dant cognitionem per omnes caufas , igitur non cuiuflibet rei perfc(fta cognitio datur per omnes caufas. Antecedens patet per Commentatorem inifto I. vbi dicit qu6d Machemacicusdemon- ftrat folum per caufam formalem , Meraphyficus autem per tres caufas: fcilicec per cfiicientcm, formam , & finem.

Sexto fequitur, qa6d in cognitionibus eflcc circulatio, confcqucnseftfaIfum,&patet i.Poft. Confcquentia pacet , quia perfedla cognitio cau- fati depcndet ex cognicione caufat um, & c con- tra cognitio caufarum dependct cx cognitione cfFcdtuum ; eo qn6d dfFcdlus in naturalibus func norioresfuiscaufis.

Septim6 fequetetur, qa6d Intelligentia? nullo modo poflent cognofci, quod eft falfnm. Proba- turconfequentia , quia fi fic , hoc eflet ex cogni- tione fuaruin caufarum : mod6 IntelligentiaE non habent caufam nifi Deum , igitur cum Deus fic parum,vei difEcuIter notus,non poteft ducere in notitiam Intelligentiatum.

Oppofitum arguicur per Ariftotelem in ifto primo,text. i . vbi dicit, qii6d cuiuflibct habentis caufas , principia , & elcmenca, cognicio depen- det ex cognitione illorum , & hoc vfque ad ele- nienta,& per hoc dcnotat cognitionem omniuni caufarum.

In quatftione primo videndum eft , quid fit notiiia pcrfcdla,& qualiter aliqnid perfcdlc fcia- tur. Secund6 vidcbicur de quacfico.

Quantum ad primum , fupponenda eft diftin- £lio pofita in prima quxftionc, videlicet , qu6d aliquid fcirarduplicitur,vnomodo,vtconclufio, & funt ifti ntodi^^itum,opittittnm,creditMr/i; & hu- iufmodi funt detetminationcs propofitionis , vel conclufionis. Et timc dico , quod conclufio per- fed^c fcitur , quando dcterminatur intelle£t:us ad aflentiendum conclufioni firniiter , & euidenter, ita vt diflentire non pofBt. Alio modo aliquid fcitur , vt res fignificata per teiminos conclufio- nis , vt vcrbi gratia , habemus fcicntiam dcDeo, de hominibus , & de elementis ; & tunc dico * qu6d res naturalis perfede fcitnr , vel cognofci- tur, fecundijm omnem modum confiderandi, quo pofHbile eft rem illam confiderare, & fecun- dum omnes proprierarcs , & conditioncsconue- nicntes fibi,& pofnbilcsconucnire;fecundum aliquem diftorum modorum confiderandi , & cum hocfciatur,qu6dpIuribusmodisnonpotcft haberi cunfideratio de illa re , nec qu6d plures proprietates infuut fibi,nec polTunt ineffe aiiquo diftorum modorum.

Ex hocponunturconclnfiones.Primaeft,qu6d dc conclufione potefi haberi perfedla fcientia. Probatur , quia de conclufione poteft haberi no- titia detcHninans intelle£bum ad afTentiendum firmiter , & euidenier illi conclufioni , fic vt dif- fentire non poflli ,igitur deipfa habetur notitia perfedia. Tenet coniequentia per definitionem cognitionis perfe£lac : & antecedens apparet de conclufione demonftrata. Vnde ade6 dcterroina- tur inrellcdbus meusad afTenciendum ifti conclu- fioni : Omnu avgMltu reiiitinfm eft dimfibilu per

*qH4lia,

X,

.?»

4-

De cend»- fione pttefi haheri ferft-^ ilafeitatis.

Qusftio III.

Z>« nulU rt

pgHtfictK»

f*r ttrmintt foteft haberi frfeHn co- £nith.

Cegnitio ali- qumfoteft^i- fi f4rfeci» dufUeiter,

6.

£^u4Ka, quod nulio modo,poteft didentire i im6 ncc poteft duci ad hrmiorem afrenfum.

Sed obiicitur : quia H non poceft haberi fit- mior anTcnfus ,tunc fequitur , quod plura media non deberent adduci ad probationem eiufdem conclufionis. Pater confequentia , ex quo vnum medium tantum determinat intelledlum ad af- fentiendum , quemadmodum & omnia.

Refpondetur,qu6d media diuerfa, qua; addu- cuntur ad probandam aliquam concluflonem,vel funt determinata , vcl non : fi funt determinata, tunc dico quod omnia non faciunt maioiem cui- dentiam, quam vnum eorum , & tunc media ad- ducuntur ad iftum finem , quod fi homo non po- left faciliter duci in cognitionem conclufionis per vnum eorum mediorum , quod tunc ducatur per aliud ; fi autem media non funt determinata, tunc dico , quod quodlibet illorum afHrmat fen- fum;& ide6 in Mathematicis fufHcit vnicum me- dium,in naturalibus autem requiruncur diuerfa.

Sccundaconclufio.quod denulla rc fignifica- ta per terminos conclufionis poteft haberi noti- lia perfeita per humanum imelleftum:& hoc di- copropter Deum,quia cognofcit perfede omnes res , quantum cognofcibilcs funt ; & intelligicur conclufio , vbi peripfiusconclufionis fignificata fuii aliqua conclufio demonftrabilis , de qua di- 6lum eft.Probaturconclufio,quia dato,qu6d co- gnofcam aliquas proprietates de vna re; attamen impoffibile eft cognofcere perfedc , an habeat plures proprictates inexpertas,qus tamen requi- runtut ad petfedtam cognitioncm ex defcriptio- ne perfeftascognitionis.Vcibi gcatia,licet de ad- amante cognoicam , qubd attrahit ferrum, non polfmn fcire , quomodo infit fibi aliqua propric- tas quam ignoraui.

Quantum ad fecundum notandum , quod ali- quacognitio,vel fcientia poteft dici perfcdadu- pliciter. Vno modo fimpliciter , & de tali iam diftura eft, alio modo fccundum genus determi- natum,vtputa fccundim confiderationemna- turalem. Item quidam eft notitia complexa, qusdem incomplexa. Item duplices funt caufae, quaedam per fe , finequibus efFedlus non pofiunc produci in elfe , aliae pcr accidens , qu« concur- runt ad produdlionem efFcdus , fed fine illis po- teft effcdtus produci > ficuc Socrates eft caufa domiis.

Nunc eft prima conclufio , De aliqua re pof- fum habcre cognitionera incomplexam perfe- dlara fine cognitione omnium fnatum caufatum. Probatur, quia vifio, qua video albedineni, fcili- cet fimplex apprehenfio albedinis pcr vifura , eft cognitio pcrfefta incomplexa, & per illam non cognofco omnes caufas albedinis , crgo.&c.Ma- iot patct , quia illa vifio albedinis cft adeo per- fedla cognitio incomplexa , ficut poffibilc eft il- lam elfe: & minor probatur ,quianonplusco- gnofco modo per vifioncra illam , quara fi albe- do illa fuiffct ab asterno : quia non plus depen- det vifio mea ab ipfa nunc , quam dependeret fi cfTet actcrna ; fcd fi albedo cflct stcrna, non co- gnouifTem caufamefficientcm albedinis per iftam vifionem.

Secunda conclufio , Ad petfcdlam cognitio- nero caufati rcquiritur notitia confafaomnium fuarum caufarura , & ideo dico notabiliter con- fufara : quia ad hoc, quod cognofcam hominera, non oportct cognofcere dcterminatc , quod ge- nerabatur a Socrate , nec oportet cognofccre di-

ftindkc omnes partcs ciufdcm rationis , fed fufK- cit cognofcere omnes partcs , & caufas fpecie diftind:as fub nominc fpccifico. Probatur con- clufio : quia dc caufato non habctur perfedlc fcientia, doncc cefFetomnis quxftio dubitabilis, qua: eft fcibilis de eodcm ; fed hoc non fit , nifi pet cognitionera omnium caufarum.

Secundo, quia ad cognitionem iftius cfFcdus, opoitct cognofccre caufam aliquam , & caufa il- la cognofcitur per fuam caufara , & fic ciim cau- fae fint fibi inuicem caufae, oportebit omnes cau- fas cognofccrc. Exconclufionefequiturexcm- plificando dc aliqua rcnaturali , ficut dc homi- ne ; primo quoad perfeaam cognitionem ho- minis , requiritur cognitio matcriz prima; , & forma , fuarum proprictatum , & conditionum. Sccundo oportet cognofcerc quaruor elcmenta, opcrationcs , & modos agendi ipforura. Tertio oportct cognofcere omnes partes hcterogencas, vt carnem, oifa, venas , fanguinem, & huiufmo- di , & conditioncs & proprietatcs ipfarum pat- tium. Quarto oportet cognofcere quatuor hu- mores in corpore,& conditiones ipforum.Quin- to quod fic compoficns ex anima intellc6liua,cum corpore , cognofcendo operationes , obicda, & modura cognofcendi ipfius animae intellcdiuae, & potcntiarura ipfins. Sexto quod genitus efl a fibifimili fecundum fpcciem ,cijra adiutorioin- fluentiarura, Dci, coeli, & Solis. Vndc Ariftote- lcs in fecundo huius dicit, quod homo generat hominera , & Sol. Septirao oportet cognofcerc, qu6d horao generetur ad felicitatem tanquam ad finem, qu2 felicitas vltiraatc confiftit in Deo. Et dato , quod homo cognofcat omnia ifta , ta- mcn illa cognitio non eft fimpliciter perfe^a,eo quod dubium cft an fint plures proptietates , & conditiones inexpcrtar.

Tertia conclufio. Ad perfcftam "^ cognitionem Mathcmaticam,vel Metaphyficaro faltem defub- ftantiis feparatis , non requiritur cognitio om- nium caufarum. Probatur , quia Mathematicus folijm demonftrat per dcfinitionem quid nomi- nis, qua: a Commentatore vocatur caufa forma- lisinifto primo. Similiter Metaphyficusfoliam demonftrat pcr tres, fcilicet perclficientcm,for- mam,& fincm,vt dicit Commentator.Ideo patet fecundum , qualitcr in diuerfis fcicntiis diuerfi- mode requititur cognitio caufatum: & hocde fccundo.

Ad rationes.Adprimam concedo,quod nullus habct pcrfe(5tam fcientiam naturalcm dc aliqtia re , nifi habeat cognitionem de Dco, non fub ifto conccptu DeiUfCed fub ifto , primMm agens, zut pri- nmm mouens, quatcnus de ipfo determinatur in fcientia naturali : de multis tamen habemus co- gnitionem naturalem minijs perfefta fine cogni- tione Dei, & ideo ficut cognitio de Deo cft diffi- cilis , ita cognitio pcrfedla dc aliqua rc naturali> eftvaldcdifficilis.

Ad fecundam negatur,qu6d oporteat infinita cognofccrc : quia fufficit <• cognofcere caufas per fe, & non caufas per accidcns. Vcl fic,& mclius, quod fufficit cognofcete caufas fub conceptu confufb fpecifico,& nonquamlibei diftindtcper cognitioncra fibi propriam.

Ad tcrtiam dico , quod facit pro prima con- clufione, in qua conceditur , quod conclufio po- teftperfcdc fciri ex dcfinitionedata: quiadefi- nitio naturalis non eft bona , nifi exprimac con- fusc fakemomnes caufas rei.

Ad

8.

S)utt riqui- rantur ad ferfeliam rei cegniiioKem.

10.

II.

lO

Lib. I. Phyficorum

Ad quartam, Sequeretur,&c. Concedo, qu6d ail perFedam cognitionemdeigne oporcct co- gnofceie confufo motio Hc, quod ignis produci- bilis eit k qualibet iiiarum caufarum , fed non oportec cognofcere in (peciaii an genitus fit k lumine, vel i calore , Hcut de Piatone non opor- ret cognofcere,an genitus (ic k Socrate» vd i Ruberto. XI. Ad quintam dico , quod in iilisfcientiis non

requiriiur cognitio omnium caufarum ad cogni- tionera caufati , fcd aliquariim tantiitn , vt patct ex conciu(ione tcrtia.

Ad fextam de * circulatione dico , qu^d non eft inconueniens argiierecirculariterin diuertis gencribus fciendi , iicat in propufito; nara ar- gucndo acauHs ad efFe(5tam,eft procelTus propter quid ; & c concra eft proceiTus ^uia,

Ad feptimam de Inteliigentiis.concedo, quod ad perfeAam cognitioncm Inteliigentiae opor- tec iiabere cognition^mDeiilicec pcriiiumnon deueniamus in notitiam Inteliigentiz , fedper eius opera ,& efFedus,qua: func nobis nociora.

ANNOTATIONES.

.** * TjTtnnc dicotjuod resnaturatuperfe^e/citur,

fe»J'efidu- -C^&c. Nota pcrfe£tamreicogni<ionemdu- fUx. pijcem eiTe : qusdam namque eft limplictter pcr-

icdta. y qua fcilicet cognofcicur res , quantum ex fe cognufcibilis eft , quoad omnia , qux ex ea cognofci pofTunt , ita vt penetrecur edencia quo ad omnes parces , iieasiiabeat; & infpiciantur omnia , qux ab ea fluunt , & quae funt aiiquo modo in pocenCia eius , tum etiam omnia Jlqui- busdependec inquocunque gdnerecaufac, & de- nique vc cognitio taiis rei adxquetur ipHus co- gnofcibiiitati.Hacc cognijioappeliari foleteom- prelieniiua, qua cognitipne DeusOpt. Max. ^ le folo cognofcibilis eft : quia cum Cn iniinice cognofcibilis,foia infinita cognitione compre- hendi poteft , quam fpfe foius tiabc ; homo au- tcm in hac vica neqiie Deum, neqje aliquam creaturam hac cognitionecognofcerevalet. 1 4. Aiia eft cognitio perfcdla non fimpiicicer, fcd

aliquo gcnere , quando res non cognofcitur fe- cundum quod cognofcibiiis eft ^ fed quo ad ali- qua foium , verbi gratia , in generc cognitionis, quae habetur per caufas intnnfccas , illa dici-tur cognitio perfeda , qiia rcs cognofcitur per om- ncs caufas internas , & ita inteiligcndum eft in omni gencre caufarum. Dicicuretiam cognicio pcrfcdta fub aiiquo gencre fcientiac,fi cognofcan- tuc omnes caufae , quae ftib tali fciencia cadunc. Verbi gratia,cognitio, qnae habctur de rebus na- turaiibus per caufas reruin naturalium , dicitur perfedla cognicio , qua: in naturali Phiiofophia haberi potcftjquamuisnoncognofcanturomnia, qua: conueniunt rebus naturalibus.quatenus en- cia func;quia caiis cognitio ad Metaphyficiim potius quam ad Phyficum fpciSlat,& fimiliter co- gnitio , quz habetur pcr principia Mathematica derebus Mathematicis diciturperfcdain gene- recognitionisMathematic^j&deniquecognitio cuiufcumque fcientia: de fuis fubie<5tis dicitur perfcda : quia eft cognitio per caufasad talcm fcientiam pertinentes, licct non cognofcantur in illis fcientiis omnes omnino caufz,&afFe<fliones rerum confideratarum. Ariftoieles autem non loquitur de cognitione perfeAa fimpliciter ; fed de pcrfeda in vnoquoque gcnere fcientiarjquo4

patct ex eius inftituto , omnia enim qux hoc lo- co docuit eo pertincnt , vc inceiiigamus quomo- do cognitio iu vnaquaque fcientia , ptxferiim in Phiiof. naturaii tradenda fit. b Adperfeilam cognitionem cauftti,8cc. Nota quod ad perfe<^am rei cognitionem,qux in qua- uis fciencia cradi poteft, requiritur cognitio om- nium caufarum per fe tam internatum , quam externarum , quae fub taii fcicntia cadunt. Nam muit6 perfcdius rem cognofcimus fiuc definitiuc, fiuedemonftratiue, cognitis omni- bus eius caufis , cam incernis , quam excernis: quilm cognitis folis internis , vei foiis externis; quare non erit huiuimodi cognitio vndequaque perfeda , fine caufarum internarum, & cxterna- rum cognitione. Adde quod alix caufs rcqui- runturad Metaphyficam,ali; adMathematicam, aiia: ad Phyficum , & aii£ ad moraiem Philofo- phum. Metaphyfica enim probat de homine, quod fic ens , fubftanciaj & ea quae ab his proce- dunc. Mathematica quantitatera & dimenfio- nem ; Phyficus nacurac parjcs , & ea qux ab eis dimananc. Philofophus vero moraiis vircuces,& ad!tus liumanos; acque ade6 horum quilibec ex- pofcic cognicionem otpnium per fc caufarum rci, de qua cra£lac.

' j^d perfeQam cegnitionem , &c. Noca quod Machemaciws frequenter per forinam procedic, probando videlicec paulones per ipfas formas fubied:orum ; prscipue enim figuras confiderac, & per ipfas probac : incerdum eciam pec niace- riam fuam , 'i qua non abftrahic , fciiicec inceiii. gibiiem, nempe quancicatem : confidetat enim Machematicus figuras, & formas, non vt ab- ftradas i quancicatc, fed vt in quantitatefiunt: quamuis abftrahat i materia fenfibiii , qua: eft fubftanciainduta quaiitacibus fenfibilibus ; agic enim dc triangulo, fiue triangulus fic in iigno, fiue in aercjfiue in ferro. MetaphyficHS vero pro- bat per caufas formaies , finaies , & agentes, non tamen per cfEcientes. Nam Metapiiyficus ab- ftrahit ^ materia, atque adeo probatt percaufas, quz a maceria abftrahunt , ralcs aucem func for- males, finales, & agences. Quod autem non per efficicntem , patec , quia caufa efSciens effi- cit pcr motum. Mctapiiyficus vet6 abftrahit ^ motu ficuc k materia. Phyficus aucem \ coco ge- nere vcicurquatuorgeneribus caufarum ,quam- uis non finguias Phyficas conciufiones per om- nia caufarum genpra probet. Primum patet, quia Phyficaa nulla inateria nifi i finguiari abflra- hit. Secundum probatur , quia non oportct, quod femper pcr omnetri caufam probet. Sat eft enim , vt^uafdam conciufiones per hanc , quaf- d.-im vero per illam caufam dernonftret. •* Sffficit cognofcert caufas per fe , «0« caufas per accidens. Nota quod ad perfedlam rei cogni- tionem fiue definitiuam , fiue demonftratiuam, de qua loquitur Ariftoceles , non requiiitur co- gnitio caufarum pcr accidens : quia ad defini- tiones , & demonftraciones conficicndas non af- fumuntur caufae per accidens; tum quia ad rei perfcdara cognitionera expofcitur caufarum cognicio, quia ab iiiis rcs dependec in fuo elle, ac non dependec a caufis per accidcns , qua- re , &c.

c Dico quod non efi iftcomuniens arguere circulari- ter, &c. Notacirculum in demonftratione du- plicem efle , videlicec perfedum , & imperfe- £tata. Circulus pcrfedus cft,quitndo ab omnino

eodem

IJ-

Mathemtti' eui prteedit frequenter ferfemam.

MetMfhyp- eus ntn fro^ h»t fer e»a-

fam tfficifti' tem.

»7-

In Jemm- flrationt du- flex eft tit' CulHt.

Qusftio I V.

II

eodctn regredimiir ad omnino idcm , qiiod tunc fieret in fyllogifrao, (i concluliones cognofcere- mus per pra:mi(Ias,& non per aiiquod aliud,ipfa$ vcro per conclunonem cognefccremus , & non per aliquid aliud. Circulus impcrfcftus cfl^quan- do non cft ab omnino codcm ad idcm , qui fieri poteft duobus modis.Primo modo quado in vno progrcffu cft demonftratio ^uU , fcu ^id eft, m alio vtrbproptertpud. Secundo modo fit imper- fedhis circulus , quando fempcr proccdimus pcr caufam non folum quoad cognofci , fcd etiam quoad eflc, quamuis in alio gencrccaufa.

lg. Primomododcmonftratio circularis perfcAa

cftimpoffibiiis,vt dicit Ariftotcles i.Poft.text.zo. quia fi cognofcimus conclufioncs per praEmiflas, oportet quod prsmiffic fint nobis notiorcs fua conclufione. Impoflibilc auccm cft,vtid quod cft nobis notius,cognofcamus pcr id,quod cft i^no- tius. In dcmonftrationc autem pnpter ^idtunc fieret circulus pcrfcdlus, fi praEraiilac demonftra- rent/>ro^f«'^'</conclufionem,& condufio qua- tcnus cft demonftrata^/>f«* <pdd,\A cft,quatenus cft cfFcdus prsraiflarum , dcmonftrarct/»r«i^«- qmd ipfas prasmiflas , hoc autcm cft impoifibiie, quiaficri nequit vl id,quod eft cffc<5tus,quatenus cfFedhas eft, fit caufa fuae caufz,atquc adco circu- ius perfeftus nulia rationc dari potcft.

19. Circulus autcm impcrfedus primo & fccun-

do modo cft dabilis , & quidcm primo modo pa- tet : quia in iiuiufmodi circulo demonftritur cf- fe(5kus per caufam dcmonftrationc propter qnid; rurfus demonftratur caufa per cfFeftum , non vt procedens ab efFc^flu , fcd vt ad quam rcducitur efFe6kas,hoc autcm fieri potcft,& ab Ariftorclc & cstcris Phiiofophis fadtum cft;quia ha:c fccunda demonftratio non ed. propter ^Hidtfed fKM.Vtau- tem pcrficiatur huiufinodi circulus hoc modo procedendum cft , ncmpe ab effeftu cognito per cxperientiam , aut pcr aliquid fimiic debemus afccndcre, demonftrationc <jHia , feu quod eft ad caulFam,&confirmatiincogmtionecaufac,&ccr- tiores fadi de ea, potcrimusdefccndetc demon- ftratione propter tjuid 4 caufta ad cfFeAum. Verbi gratia, video Planetas non fcintillare,inde coiii- go per demonftrationem fw<» illud,quod eft cau- fa quare non fcintillcnt , ncmpe qu6d fint prope nos. Deinde ex hoc quod Planctjc funt propc nos, quod cognofco cfle caufam,quarc non f cin- tillent , facio demonftrationem propter epiid ^ in qua demonftro per caufam Pianetas non fcin- tillare. Hoc raodo Philofophi naturales cx cfFe- ^ibus cognitis per cxpcrientiam , aut aiiquo fi- mili modo, colligunt caufas, & confirmati aliis argumentis in cognitionc iftarum caufarum dc- fccndunt ad cfFeftus , demonftrando eos propter qtdd , & in huiufmodi circulo imperfedlo , ef- fedus nunquam fumitut pro caufa, & fic optimc ficri poteft.

to. Sicut etiam ficti potcft citculus impcrfc<ftus

fecundo modoiquiacaufae funt fibi inuicem cau- fx, fecundo huius , cap. ;. In huiufraodi autem circulo,quamuis procedatur a caufa ad cfFcclum, & rurfus ab illo efFcdhi ad caufam , vt a caufa ad cfFc6fcum, tamcn taiis cfFcdus cft caufa fusc natu- ra: in aiio gcnere caufx, /tque adeo in huiufmo- di circulo fempcr proceditur \ nobis notioribus, quamuis alia via, qdUn ante in primo difcurfu, proccdamus , & etiam \ notiotibus fecundum naturam, quia quaeiibct caufa , co quod talis eft, notior eft fecundum fe > fuo cfFedu > vt iic cau-

fato. Quod didum eft , cxpHcatur cxcmplo. Dc- ambulatio cft caufa fanitatis cfFccbiua , quatcnus fanitas cft cfFcc^s cius , & dcambulatio eft cfFe- ^us fanitatis , quatcnus fanitas eft caufla finali« deambulationis.

Fit autem huiufmodi circulus , vt non folum & I* conclufioncm , fed ctiam przmiflas cognofca- muspercaufam, hoc pado : Percaufam efficien- tera dcmonftramus fuum cfFedtum , & per iftam cfFcftum , non qutdem fumptum vt cfFedlus eft, fed vt eft caufa finalis, dcmorrftramus iIIud,quo4 aritc furaebamus pro caufa cfficienti. Hoc ctiam pa6bo pofTumus demonfttarc corpus illud , quod fiibftantia proxime collocatur , haberc in fua ef^ feniia matcriam per cauflam forraalem , ncmpe quia habct formam , & haberc formam per cau- fam matcrialera , fcilicct quia habct matcriam, pofliimus ctiam demonftrare tam matetialem, quam formalem caufam cxtrinfecc pcr cfficicn- tcm , & efficientem pcr finaicra , & tandcm vice verfa illud, quod eft caufa finalis, poteft demon- ftrari pcr caufam efficientcm. £tnoraqu6d Ca- ictan. I. Poft.vocat hanccircularem dcraonftra- tioncm proptfr^ptid , eo qu6d fcmper proceditur a caufa. Cxterura non eft potiflima demonftra- tio, qua: coramunitcr dicitur , ^ideft. Potiflima cnim deraonftratio eft, quae procedit per caufam formalcm metaphyficara ,id eft, per definitio- nem conftantem cx gcncrc,& difFcrcntia.

EXPOSITIO TEXTVS.

INnata i autim efl , &c. Hic ponitur fecunda **-. conclufio dc ordinc procedendi , fcilicct quod "^fxt.t. in naturalibus proccdendum eft i caufatis cora- Text. j. poficis ad caufas componcntes. Probatur , quia Text,^. 2 in omni ordinc doftrinac procedendum cft a notioribus nobis ad ignotiota, fed compofita funt notiora nobis fimplicibus componcntibusj crgo, &c. Maior&minor apparent , quia tota compofita funt 11 niora hobis, & niinus nota naturx , fcd caufa: componentes c conuerfb ; Sc patet, quia confufa funt magis manifcfta,& illud totum eft nobis not:u$,& per notitiam ipfius de- ueniraus in notitiam elemcntorum. Scd contra obiicitur, ifta conclufio contradicit primx,crgo, &c. RcfpOndctut', quod nori, quia ifta conclufio ^*''' «»/r« ponitur de procefTujqui cft ab cfFeitu ad caufam, '^"""^ •2»- (cd conclufio prima loquitur de iiotitia proptcr "'*''*• ejuidy quac eft a caufa ad cfFedum , & hoc patebit ih quaeflione.

Q^V iE S T I O IV.

Vtrum eademjint netiora nobu y O* netiora natura?

Arlft. hte text.i. Auerroes etmm.t. Albcrt. i.PhjfjtroQ.i. cMp.6. Mayron f«<iy7.i.Conifl:ibi.}«</f.i. Ruuios qu.^.

ROCCUS qudfi.i.

R G V I T V R quod fic , quia omnis fcientia perfefta procedit pcr caufas, & a priori ; fed fcientianaturalis cft fcicn- tia perfcfta,igitur ipfa procedit pcr caufas,at ipfa proccdit cx notioribus nobis , igitur caufa; funt notiorcs nobis,fed caufac funt notiora naturac,vr patet ptimo huius.igitur cadem funt notiora no- bis, & notiora natur<e.

Sccundc,

u

Lib.I. Phyficorum

Secund^ , quia vel per naturam intelligitur natura non cognofcens > & fic nihii eft fibi no- tius>vel ignotius : vel inteiligitu^natura cogno- fcens > & tunc vel intelligentia Teparata , &lioc non j quia inteliigcnti* fcparatac nonfunt diucr- fx notitix>quarum vna (it potior altera>cum ipfa inteiligat per fuam nmpliciflimam cflentiam. Si pet naturam intelligatur anima noftra ; tunc cum eadem fint notioranobis , & animx noftrz > fe- quitur > quod eadem erunt notiora nobis > & naturz.

Terti6, vbi ita effct, hoc cflct pro tanto > quia compofltum cft notius nobis , Sc fuae caufae funt notiores naturz, ita vt vniuerfaliter effe<£lus fint notiotes nobis fuis caufis > lioc cft faifum ; quia adamas eft notior nobis > quam fit virtus ipfius, mediante qua attrahit ferrum > & taracn virtus iila eft cfFcdbus adamantis. 2" Quart6 > nifi cadem eflent notiora nobis > &

naturz > fcqueretur qu6d idem eflet notius > & ignotius rcfpedu eiufdcm , quod eft impofEbile, & probatur confequentia : quiaagens, &finis funt fibi inuiccm caufx , igitur cum caufa fit no- tior naturae,fequitur quod agens eft notius natu- rae,quim finis,& quia (inis eft caufa agentis,tunc fequitur quod finis cft notior agcntc, & fic agcns ^ft notius , 8c minus notu £ne , quod eft impof- flbilc.

Quint6,quia anima noftra eft notior nobis>c6 qu6d cxperimur ipram,& cum hoc eft notior na- turs, eo qu6d eft caufa compofiti, ig^t|iridem eft notius nobis, & naturz.

Sezt6 , quia principia Mathcmaticae funt no- tiora nobis , & etiam naturae , qdim fint conclu- fiones inde fcquentes, igitur eadem funt notiora nobis & natarz. Antecedens apparet, nam iftud principium, Omne totumefimMmJuapanett^ no- tius cuilibet cognofcenti , qukm fit aliqua con- clufio fequens ex illo principio.

3 . Oppofitum arguitur per Ariftotelcm in i .hu- ius, tcxt.4.& 5.vbi per hoc probat,qu6d in fcien- tii naturaii procedendum eft i totis compofitis td pattcs componentes.

Pjtifi» jMi- In quzftione prim6 videbimus quz funt ^ioMu, notiora nobis. Secund6 quz funt notiora na-

turz.

Quantum ad primum,notanduro quod aliquid poteft dici notius dupliciter t viiomodointcnfi- ue, ficutillud quod habet piuresgradus cogni- tionis. Alio modo dicitur notius, quia prius no- tum , & hoc intcliigitur dupiiciter, vnomodo, quia prius tempore , & fic maior priiis tempore cognofcitur conclufione ; alio modo prius na- tura , & fic rainor prius cognofcitur quam con- clufio.

Secund6 notandum,qu6d omnis noti.tia intel- lecfbiua originatur aitero duoium modorum , fci- licet, aut cx fenfii,aut ex naturali ihclinatione in- tcile(^us,& ideo dupiicia funt principia,quzdam qu« habentur perfcnfum,& expcrietiam3& alia, qu9 habcntur ex inciufionc terminorum in fi- gnificando, vei ex non repugnantia , quibus in- rellcdus atrentit ex fua inclinationc naturali,ha- bita fignificatione terminorum,finealiquaratio- ne determinante ipfum intciicdum ,tc talfafunt principia Metaphyficae , vt tjHoeUibet efiyvelmnefi', «mne tttnm efi matHsfita parte, & huiufmodi.

4. Tetti6 fcicnduin , cx quo omnis notitia in- teile(5liua originatur ex principiis acceptis per fenfum , aut per naturalera inclinatioucm intel-

ledus , qu6d iila condufio qux facilius & eui- dcntius deducitur ex iftis principiis , eft notior aliis,quz minuseuidenterdcducunturex illis,& ideo fi de aliquibus duobus principiis , Vel con- ciufionibus fcirc vciimus , qu6d fit noiius aiio, debemus attendere , quod iftorum facilius dedu- catur ex fenfatis, aut quod eft facilius reducibile in primum principium acccptum ex inclinatione inteiiedtus.

£x hoc fit prima conclufio ifta : Seraper prin- T* cipium, per quod probatur aliqua conciufio,no« tius eft ilia conclufione,& hoc intcnfiue. Proba- tur, quia principium eft caufa efFcdiua faltem jg inftrumentaiis notitiae conclufionis , igitur noti- tia condufionis non eft tanta intenfiue , quanta eft notitia principij. Tenet confequentia , quia agcns aiiquem efFc£fcum fine adiutorio alterius, non potcft producerc effcftum fibi xqualem , vt corpus luminofum non potcft caufare rantum lumcn in mcdio, quantum habet in fcipfo : fimi- litcr caliditas non potefl producere in aliud fub- icdtum caiiditatem fibi xquaiem fine adiutorio calidiratis prod)idbe fibi coagente,&c.

Secund6, qdia illud eft notius intenfiue,quod l»» propinquius, & euidentiius ircducicut ad primum principium , fed principium , per quod proba- tur ilia conciufio , propinquius & cuidentiiis re- ducitm: ad primum principium , vel ad princi-. pium cxpcrtum , quam illa conciufio ; ergo , &c. Maior probatur pei prznotata , &minor appa- ret , quia in otdinc reducendi ad primum princi- pium, prius probatur principium, quam conclu- fio per ipfum probata.

Terti6, quia difficiiius obliuifcitur notitia principij, quam conciufionis depcndentisexillo principio, igitur notitiaprincipij eft intenfior,& noc eft verum , quando iila notitia Coliim cft per iilud principium.

Contra conclufionem obiicitur , &probatur> /t qu6d notitia principij & conc4ufionis parifor- mitcr remittantuf , ftante euidcntia primi prin- cipij ad conciufionem. Tunc fi ita eflct ,fcque- retur qu6d aliquis haberet notitiam principij,& non haberet notitiam condufionis , & cum boc fciret confequentiam efle bonam , & quod cum hoc fciat confequensj& patct confcquentia.quia ex quo notitia conclufionis eft minor , tunc ipfa effet tota remifla ad vnum gradum , quando ad- huc ftabit aliquod dc principio , & tamen tcnet confequentia , & eft euidens ; fequitur propo- fitum.

Refpondctur qu6d impoflibiie eft , notitiam conclufionis & principij zquaiiter remitti ad vnum gradum , ficvt confequentiie remittantur zqualiter de vtroque vcro , vnd*fenipcr opor- tet plus remitti de notitia principij , quim coq- duuonis.

Secunda condufio : vniuerfalitcr fenfibiliora 8. funt notiota nobis minus fenfibiiibus. Proba- SmfibiUtra tur, quia ex quo cognitio noftra originatur ex fi"'*'**^i*i-' fenfu , oportet iila clle notiora , quae funt fenfi- "*'** biliora. Exquo patet,C£teris paribus,qu6d iliud quod fentitur piuribus fenfibus,notius eft,quam illiidi quod fentitur vnotantum.

- Tertia conciufio : vt in piuribus cfFcdus funt nffeatu ftuit nobis notiores , qiiam fuz caufae : probatur. ^fo^i* nctiont Nam compofitum naturale cft notius ,' quam fit •^*' *■**)"• eius materia , vel forma , & ita inducendo in aliis,& dico notabiliter vt in piuribus , quia aii- quando contingit oppofitum. Vnde ccelum eft

nobis

Quxdio I V.

9'

f^ii inteOi- gatHrpern»- tura^ qutin- Jo dicitur, Vonfunt e*- dem notior* ttobit, ^ M- turt.

10.

II.

Compoftum foteft liici no- ttfn duplici- ter.

nobis notius , quam /it influentia caufata k mo- tu,& lumine , pcr quam agit in iftis inferioribus, nmiliter dc adamante,vt fuprk didum fuit.Patet igitur quz funt notiora nobis , quia principium fuis conclufionibus &c fenfibiliora minus lcnfi- bilibus, & hsc de primo.

Quo ad fecundum,notandum, quod qtlantum ad notitiam naturs , poteft intelligi dupliciter, ▼no modo de fubftantia feparata , quac eft Dcus, vel Intelligentia,&: talis cognofcit vnica intelle- Aionc £terna,qu£ eft fua ellcntia, & hoc eft fim- plicitcr verum de Dco,tamen Thcologi non con- ccdunt fimpliciter de Intelligentiis. Vnde proba- tur, quod Intelligcntia poilit habere cognitio- ncm nouam fimpliciter ; quia Intclligentia non habet cognitionem de quolibct futuro contin- genti , quia fi illam haberet , cognofceret aquc perfe^ftc omnia ficut Deus , & tunc arguitur fic, capiendo vnum futurum contingcns , quod co- gnofcat Intelligentia,poftea illud futurum pona- turineftc,& fit Antichriftus,tuncarguitur:Intel- ligcntia nunc cognofcit Antichriftum , & prius non cognouit ipfum , quia prius erat futurum contingens , igitur Intelligentia mutata eft per nouam cognitionem > veruni eft tamen , quod ^ Intclligcntia habet aliquam cognitionem aster- nam,& hoc differt ab intellediu noftro,cuius om- nis cognitio cft noua. Alio modo intelligitur de natura particulari , vt dc ifto igne , vel aqua non catcgorematice,qu6d aliquid fit fibi notum , fed hypotheticc fi cognofceret , qux eircnt fibi no- tiora.

Tunc fit ifta conclufio , quod naturs notio- res funt caufac fuis cfFedibus. Probatur , quia ficut eft in artificialibus , ita'in iiaturalibus, cum natura fit artifcx rerum naturalium , fed in arti- ficialibus caufz opcris funt noriores artificio , vt patct , quia faftor domus prius cognofcit lapi- des , & ligna , quam domum , igitur ita eft in na- turalibus.

Secundo , quia caula: funt priorcs fuis cftc- ftibus , igitur & prius notz a natura , tenet confequentia , quia natura cognofcit res ficuti funt.

Conrraconclufionem arguitur, quiaillud eft notius natury,quod eft magis perfe<ium, & ma- ioris entitatis, quia de perfedtioribus natura ma- gis eft foUicitajmodo totum compofitum pcrfe- (fbius eft fuis partibus,cum includat perfedionem fuarum partium ; ergo,&c.

Secundo, illud eft notius naturac , quodmagis intenditur a natura, & cuius fimilitudo eftet for- tius impreflanaturcEjfi natura cognofceret:mod6 fimilitudo totius com{V)fiti ellet fortius imprella naturxjfi nacura cognofcercr, eo q«6d compofi- tum magis intcnditur a natura ; ergo,&c.

Refpondetur , qu6dcompofitum ^ potcft dici notius dupliciter, vno modo ; quia eft pcrfedius cognofcibilc fccundura naturam,& fic dicit Ari- ftotclcs qu6d Dcuscft in natuta noti{Iinius,vnde 2. Metaph. dicit, qu6d ficut oculus noftua; fe ha- bet ad lumen Solis in mcridie, ita intcUedius no- fter ad manifeftifllma in natura. Alio uiodo ali- quid dicitur notius naturj:,eo quod magis inten- ditur a narura, & fpccics eius cllet magis imprcf- fa natura:,fi natura cognofccret. Alio modo non, quia fpccics fua cftct fortius imprclfa , fcd quia cHct prior in motu illo , quo producitur res ficn- da.Verbi gratia fcribens litteram habct intentio- ncm totius iitters fortitis imprcflam mcmi fux, Scoti oper. Tom.ll.

13

quam habcat intentidnem partis littcrx,attamen intentio partis littcrz naturaliter procedit in motu protraftionis littcrs.Tunc dico,qu6d caii- fs non funt notiores naturx,co qu6d fint pcrfe- diiora cognofcibilia fccundum naturam : & per hoc foiuitur prima obicftio , nec caufa dicitur notior ex co , quod eius fimiHtudo clTct fortiijs imprefta naturx : nam fic totum compofitum eft notiusnaturx partibus componentibus : fed illo modo caufa eft notior naturar, id eft, prius natu- ra in motu facicndi rem ex fuis caufis , prius oc- currir intentio caufx , qukm caufati , vt declara- tuni fuit in excmplo de littcra. Patct igiturqux funt notiora naturx."

De tcrtiofit primaconclufio : vt in pluribus non funteadcmnotioranobisj&notioranaturx. Probacur,quia vt in pluribiis cfFcdus funt notio- res nobis , & femper caufx funt notiores na- turx, &c.

Secunda conclufio,aliquando eadcm funt no- tiora nobis,& notiora naturx.Probatur,quia ali- quandocaufx funt notiorcs nobis ; igiturali- quando eadcm funt notiora nobis,& naturx.Tc- net confequcntia,quia femper caufx lunt notio- res naturx. Antecedens apparct , quia ccElum eft notius fua influcnti.i;fimiliter homoquam adus fuus intelligendi, & hoctotum quod didum eft, eft vcrum in fcientia naturalt , & ide6 de a!iis fcientiisfit iftaconclufio : In aliisfcientiis vni- ucrfaliter eadem funt notiora nobis , & notiora naturx ; excepta parte Metaphyficx, qux dctcr- minat dc fubftantiis fcparatis : n.im illa proccdit ab cffedibus ad caufas. Probatur conclufio : nam principia Mathcmaticx funt fimplicitcr notiora & naturcT , & nobis : fimiliter in Metaphyfica notiora lunt principia conclufionibns. Itcni in Gramniaricalittcrx,& fyllabx fuuc notiorcs no- bi$, qux funtcaufx orationum , & pcr confc- quens funt notiorcs naturx. Siiniliccr in Logica termini funt notiorcs nobis , quam argumcnta- tiones compofitxextcrminis.Similicer in mora- libus .idtus humani , funcnotiorcs nobis,quam virtutcsgeneratx ex illis adtibus.Patet igitur in- dudiuc,qualiter in aliis fcicntiis a fcieniia natu- rali idem cft notius nobis, & naturx.

Et fi obiiciatur,cx quo cffectus funt nobis fim- pliciter notiorcs, fequitur quod nunquam poteft fieri rcgieirus a cognitionc caufarum ad cogni- tioncm cfFc6tuum;& fic in fcicntia naturali nun- quam habcremus notnxxm propter qnid. Probatur confcquentia, quia propter qModvr?umqHod^tte\ii- lc, & ipfum magis;igitur cum c^ufx cognofcan- tur per cffcdum , fcquitur quod cftcdlus fcmpcr funt nociores , & per confcquens rcgrclliis ille ad caufas petit principium. Refpondetur ncgan- do confequcntiam Ad propofitioncm , Propter tjuod vnumquodejue y &c. intelligitur de caufa fuf- ficicnti. Mod6 dico , qu6d cognitio efleduum non cft fufficicns ad cognicionem caufarum , & ide6intclledusciun habucrit aliquas notitias de caufis pcr cfFcftusmcdiantcdifcurfu & inclina- tione imellcdus , inquirit vlteriorem cognitio- ncm de caufis , qua habita fit regrelFus ad cogni- tionem effeduum per fuas caufas , & talis eft fcicntia ^ro^f^r ^uid.

Ad fecundam dico , qu6d intelligitur de vtra- quc , dc natura non cognofcentc conditionali- tcr fic , vt fi cognofceret prius cognofccrct cau- fasfimilitcrintelligiturdenaturacognofccntcvc Incelligctia,& non obftantc,qu6d in Intelligetia

B non

Cauf* jiu- modo dicm-

I£.

Interdum ea- dem funt no- bii notiora (y naturt.

'3-

14-

ir-

Prtmijfi quO' tn^do prilts (onclufiuiu fognafiJltur.

x6.

Conelufiodi- mon!ir»tionii hifarietm po- (*fi co^nofci.

14

non fint diuerfx cognitiones, attamen potcft co- gnofcerc voam rem prius alterajfaltem naturali- tcr.licet non tcmporc , cum omnia cognofcat ab ztcrno. Et cum arguitur de anima noftra. Dico, quod in effcdibus, qui funt a nobis, anima priiis cognofcit caufaSjVt patet in artificialibus.

Ad tcrtiam concefTum cft dc aliquibus caufis, quod funt notiores nobis,quam cfFedtus.

Ad quartam ncgatur confequcntia ; quia iftud jntelligitur de caufis , ex quibus aliqua res fit; quod illae cognofcuntur per prius a natura,quam res illa:fa£bEexeis,& c contra de nobis.

AdquJntam dico,qu6d anima eft notior natu- rac,& non nobis. Et cum dicitur , nos experimur animam, vcrum eft per cius efFe<9:us , & opera, & ideo illi cfFedus funt notiorcs.

Ad fcxtam concefTum eftin vltima conclufio- ne,qu6d in aliis fcientiis a.naturali,idem cft no- tius nobist&naturs.

ANNOTATIONES.

* "^JNo modo cjuia priiu tempore , &c. Nota V quod Arifl.i.Poft.t.j.docct quoordine intelligancur pracmiflae ante conclufioncni , & quomodo conclufio intelligatur poft praemitras, diciccjue quod maior propofitio vniuerfalis po- teft prius temporecognofci,quamconclufio,mi- nor vero cognita maiori non poteft cognofci pritis tempore, fed folum prius natura, quam conclufio,verbi gratia, Omne finfilfile hahet finfHm taEiu4 y omne animal eft fienfibile ^ ergo omne animal hribet finfUm taclM. Maior huius demonftrationis potcft cognofci pcr tcmpus abfquc conclufione, fitamencognofciturminor , fimul tempore co- gnofcitUT & coclufio. Vult ergo Arift.qu6d priiis natura vtraquc-prxmifra cognofcitur conclufio- ne : quoniam cognitio vtriufque pracmilla; cft caufa cognitionis conclufionis,fi ver6 loquamur de prioritate temporis,tunc cognitio maioris eft priortemporccognitioncconclufionis;quoniam cognira maiori adhuc fupereft cognofcenda alia propofitio, nempc niinor , antequam conclufio cognofcatur formaliter , & proprio conceptu, at vero fi cognita maiori cognofcas etiam mino- rem , tunc fimul cum minori fjmultatc tempo- ris cognofces formaliter , & proprio cpnceptu conclufioncm.

Dixi nqx.Ahi\\teT formaUter y & proprie conceptu^ quia dcmonftrationis conclufio bifariam intelli- gi poteft, prim6 formaliter, & conceptu proprio ipfius conclufionis,qui terminaturadipfamcon- cliifionem. Secund6 virtualitcr, & in vniuerfali, vt quando non formamus conccptum ipfiuscon- clufionis, fcd folum forraamus conceptum deca re,ex qua conclufjo poteft colligi,vel in qua con- clufio continetur , quafi in quodam vniuprfali. Cognitio primo modo eft fimpliciter cognitio; fed cognitio fecundo modo eft cognitio fecun- dum quid , nempe virtualitcr, & in alio. De hac fccunda cognitione loquens Ariftoteles vbi fup. tcxt. 4. dicit conclufionem cognofci fimul cum prsmiflis , & quod maius eft , fimul cum ipfa niaiori : nam cognita maiori fimpliciter , flmul cognitionc fccundum quid , & virtualiter co- gnofco conclufioncm ; non quod tunc tcmporis producam diuerfos a£tus cognofcendi : folum enim produco cognitionem maioris : fcd quo- niain concluflo continetur virtualiter fub ma- iori , quafl fub quodam vniuerfali , & cognita

Lib. I. Phyficorum

?7-

.ot

maiori pofTumus ex ea deuenire in cognitioncm conclufionis ; tunc enim dicimur cognofcere aliquam rcm virtualitcr , & in vniucrfali , quan- do cognofcimus formaliter illud fub quo res il- la continetur, & cx quo polFumus deucnircia cognitionemillius rci.Verbi gratia, cognita hac maiori cognitione proptia , & formali , Omnc animal rationale eflrtfibile , cognofcimus virtuali- ter , & in vniuerfali hanc conclufioncm , Omnis homo eft rifibilU , quoniam haec conclufio conti- nctur fub illa maiori tanquam fub" fuo vniuer- fali : maior enim fignificat rcm omnem , quac eft animal rationale , circ rifibilcm , & fub ifta quo- dammodo continetur ha:c alia , Omnii homo eft rifihilts.

^ Verum eft tamen , ijuod JntelHgemia haliet ali- ijuam cognitionem aternam , &c. Nota quod hoc verum eft iuxta principia Ariftotelis. Caeterum fecundum Theologos & veritatem , cijm Intclli- gentia fit creata in iempore,nullam habet cogni- tioncm aeternam,atque ade6 fumitut hic aternurrf pro cosuo , ita vt fit fenfus , qu6d Intclligcntia habct aliquam cognitioneip cozuam. «= Compofitum poteft elici notius dupliciter,8cc.l^0' ta qu6d notius natura eft idem quod notius fe- cundum fe , id eft, qu6d fpedata rei cntitate , eft magis cognofcibile,& ciimcognofcibilitas rei fit rationcentitatis,id erit magis cognofcibile fe- cundum fe , quod magis habet de entitate ; qua- proptcrhoc quod miniis habet dc entitate, efl minus cognofcibilc incipientibus difcere , co qu6d cognitio addifccntium eft imperfedta , at- que ita priiis cognofcunt id , quod impcrfe<5bius, & quod fecundum fe eft miniis cognofcibile. Quod comprobat Ariftoteles y.Mctaphyf.tcxt.^. dicens , Gluafingults notay& priorafunt,ftpenumer9 parum notafunt, & parum,aut nihil hahent veritatisy ^ui illorum cognitione funt prttditi. Sccus eftdedo- dis viris : his enim quae naturafunt notiora , id cft , qua: fecundum fc cognofcibilia funt , etiam funt magis nota, veluti principia , & caufie. Vn- de fic habet Ariftotelcs. Principia vero , & caufas rerum cogmfiere paucis contingit, atcjue illis doSlis.

Scnfus crgo vcrborum Ariftotelis , Non funt eadem nobis nota , & naturs eft , quod illa qujE 'Exphcantur funt pcrfedtiora non fuht nobis prim6 diftinde a'',*^ ^*' cognita, fcdpotiiis imperfeftiora. Namcogni- Nonjfuntca- tioncm noftramdiftindiam fpeciei, prarcedit di- dcm nobis ftinda cognitio fuperiorum hxc autcm fuperio- "°" » & "*' ra funt minus perfcAa , quam fpecies , quar na- "^"' tura , id eft , fecundum fe eft magis nota , id eft, magis perfedta; atque ade6 cognitione diftinfta, & fcientifica impcffcftiora funt magis nota no- bis , naturae ver6 magis perfeifla , & per confe- quens non cadem funt nobis nota, & natura:. Et huncordinemfcrnauit Ariftotcles indocen- do hanc fcientiam , quia prius traiffat de matc- ria , & forma , & rurfus de caufis entis mobilis, & dcinccps profequitur alia de entc mobili. In- fupcr in confideratione principiorum prius in- quirit in vniuerfali quot fint , & poftea de quo- libct illorum. Ex hocfcquitur, fcnfum Arifto- tclis illis verbis ab vniuerfalioribus,& nobis no- tioribus , naturaeque miniis notis, adnatura: no- tiota nobifque miniis nota eire progrcdiendum, elTc tradere modum noftrae cognitionis in qua- libet fcientia , ita vt fcmpcr quaelibct cognitio fcientiae in addifcentibus incipiat ab vniucr- falioribus conccptibus praefupponcndis in illa fcientia.

Secunda

18.

Qu^ftio V.

15

to.

It.

Tcxt. j.

Secundo fequitur. In fcientia phyfica oon om nes conccprus vniuerfaliorcs clle comprchen- dendos aj (iibiefti f jfficientem ccgnicionem , Ced ca tantum communia , 8» vniucrfaha , qnac fa- tis rnnc ad Phyficam notitiam habendam : quaUa funt , quae Ariftoteles inquirit , videh'cct an fint plura princ ipia, vd vnum ; an fint contraria, &c. Ita fentit Scocusin j.diftinftionc 14. vbi ficait. Scientia natttralii prevt pnicetiit Afetaphyjicam hahet fUos termims confnse notos , fed Metafhyfi- ca rnediante difinitione exprimit difiinEli notitiam illornm , (fr tunc eft perfeSiior , quando efl cum Meta- fhyfica.

Tertio fequitur,qu6d quado Ariftoreles exera- pUficat in toto , loquens de nobis notioribus,lo- quitur demagis notonobis co^nitionc confufa; Nam totum quia eft magis pcrfedum, eft cogni- tione diftindla naturs magis notum. Csterum cognitione confufa eftnobismagis notumquam nacura:,eique nos prius tale perfedum, & rotum confusccognofcimus:natura vero ipfum prius di- ftinA^ cognofcit-

Er fi dicas : Ariftoteles docet incipiendum ef- fe a notioribus nobis , & naturae minus notis , & in prima couclufione dixit , Incipiendum eftc i principiis , & caufis , quare principia , & caufa; erunt nobis magis nota. Dico , quod Ariftoteles loquendo deordine exparte rerUm dixit inpri- ma conclufionc eflc incipiendum ^ principiis, quiaprincipiata nequeunt diftinfbe cognofci finc ptincipiis ; quando vero dixit in fecunda con- clufionea notioribus nobis cfle incipicndum , & non eadem efle nota nobis , & natun i voluit dicere ,qu6d in cognitionc talium principiorum abillis vniuerfah'oribns rationibusincipiendum eft, qu2 nobis notiores fimt, quam natura: : quia hic magis notum natura intelligit magis inten- tam , quales non funt illae yniuerfales rationes ^ quibus incipiendum eft»

EXPOSITIO TEXTVS.

VNde ex I vnttierfalidribus , &c. Hic ponit tertiam conclufioncm , fcilicet , quod ad cognitionem principiorum j caufanim, & cle- mcntorum proccdendum eft ex vniucrfalibus ad finguhiria,id cft,minus vniuerfalia. Probatur pri- m6 , quia ficut fe habet totum integrale ad fen- fum,ita totum vniuerfalc ad intellctiium ; fed to- tum intcgrale notius cft fecundiim fenfum , igi- tar & totum vniuerlale notius eft fecundum in- telleaum. Maior patet per conueriientiam ifto- rum ad inuicem : quia ficuttotum integrale con- tinct multas partes fcnfibiles ; ita totum vniuer- falc continec multas partes fubiediuas. Secundo probatur idcm,quia ab illis eft procedendum,qus lunt magis confufa; ad illa, quac funt minus con- fufa & dctcrminata;fed vniuerfaic eft confufum, & indcterminatum,& minijs vniuerfale eft migis determinatum.ergOj&c.Maior patct,quia cohfu- fa funt nobis notiora, vt patct in excmplo : q«ia definitum fignificat confusc illud idcm.quod de- finitio fignificat detcrminatc,& diftfndc ; mod6 res notior eft fub conccptu definiti , quam fub conceptu definitionis , vt fi dicatur iuueni , affcr circulura , benc intelligct quod dicitur , fed fi dicaiur,affcr figuramplanam , cuius circumfc- rcntia , &c. non intclhget. Terti6 probatur per fignum, quia pueri in principio appellant omnes homines patres , & omnes mulieres matrcs ,fcd Scttieper. Tem, II,

pofterius in procc.Tu temporls dcrerminant fibi patrem,& matrem. Et ifta conchifiocft ficintcl- Iigcnda,qu6d facilius eft rem cognofccre , hib conceptu vniuerfaliori , quam fub conceptu mi- nus vniuctfali , licet in illis , qux confueta funt, nobis finediffcrcntia fenfibili tcmporis , occur- rant nobis rcs fub vtroque conccpru.

Q^ .i£ S T I O V.

ytmm magts "vniuerfalia jint notiora mims vniuer/alilpMj .<*

Ariftot.i.PJ!y/!//jrf.4.D.Thom.^i!?.i.Themift.$impl.Anerr. ibid. Albett.l.Phyf.-rAit.i.c.g.Miyton.^ i. Caaonic.j.i. Conymb.jMf/7.} Ruuius ju*ft.}.KoccMS qutft.i..

Se@S S t I V s quacftionis multiplex eft /eh- ^~'- fus, &ne * procedam inacquiuo. o,Pri- mus fenfus eft , Vtrttm vniuerfalia , id cft , caufe vniucrfales fint notiorcs minus vni- ttcrfalibus. Et de ifto ccrtum eft,qu6d non : quia tales caufz vniuerfales , fcilicct fubftantiac fcpa- irata: funt valdc difficuhei cognofcibiles , vtpa- tet fccundo Metaphyf text. 1. Sccundus ^ ien- fus poteft eirc. Vtrum vniuerfalia fecundum cxi- ftcnri.im fint notiora fingidaribus ; & ccrtum cft qu6d non. Tertius fcnfus , Virum terminus vni- uerfalis fit notior termino minus vniuerfah' , & hocnoneft adpropofitum , quiatalestermini c non cognofcuntur nifi rcflexe. Quartus fenfus: Vtrum propofitio vniuerfalis fit nocior propofi- tione minus vniuerfah'. Et tunc de hoc cll diftin- guendum, quia quacdam funt principia , acquifi- ta in nobis per experientiam , & in lalibus opor- tet cognofcere aliquas fingulares , priufquam cognolcatur propoficio vniucrfalis;fed non opor- ret omncs pr2cognofcerc,quia prius cognofco qu6d omnis ignis eft cahdus , quam cognofcara de ifto igne,qu6d cft cahdus.

Aha funt principia accjuifita innobis ex nata- raU inclinatione intelIe£Vus ad vcrum. Et in il- lis praccognofcitur vniucrfalis. Vnde prius cog- nofco, qu6d omriis Hnea cft diuifibilis per jequa- lia , quam cognofcam de ifta linca, qu6d fitdi- uifibilis per acqualia ; & codem modo eft dc qui- bufdam fequcntibus cx principiis, quod prius cognofcitur conclufio vniucrfalis,quam parti- cularis : verbi gratia, ex ifto principio , Omnisla- Ifuca fanat febrem calidam , cum vno alio fibi ad- iundio, fcilicet qu6d contraria contrariis cnrari'- tftr, infertur ifta, qu6d omnis U^inca eft frigi' da , quac prius cognofcitur , quam aliqua fua fingularis. Quintus fenfus , Vtrum propofitid fafta de tcrminis cimmunioribus , cactctis pa- ribus fit notior pro^>ofitionc fadla dc terminis miniis communibus. Et Commentator vidctut diccrc , qu6d fic , fuper ifto primo ; & idc6 di- cit , quod liber Phyficorum prxccdit alios li- bros naturales , eo qu6d propofitioncs illius li- bri funt notiorcs , eo qu6d funt fada: de termi- nis communioribus, verbi gr.itia,notinseft,qu6a omnis motus cft de contrario in contrariura, quam qu6d omnis alteratio cft de vna qualitate contraria in aliam contrariam. Sed iftud non eft vniuerfaliter vcrum : quia de tetminis valdc no- tis pofTunt formari propofitioncs multum dubiz, & incuidcntes.

Scxtus fenfuseft, Vtrum resprius cognofca-

tor fub coceptu vniUcrfaliori,quam fub conceptd

B i tninus

i6

Lib.I. Phyficorum

miniis vniuerfali ; & in ifto fenfu intelligit Ari- ftotcleJ. Et idco arguitur qu6d non. Quiaomne agens naturale non impeditum in pallum fum- cientcr difpofitum producit prius fuum cffedum perfcdbiflimum , quia non apparct , quare irape- diatur.Sed obiedum extra cil agcns naturale non impeditum , & eius effedus perfediflimus cft conceptus fpecici , vel conceptus fingularis , 8c palfum , fcilicet fenfus , vcl intellc^tus, eft fuffi- cienter difpofitum ad recipiendum ; igitur primo producit conccptum fpccici , vcl conceptum fin- gularis , qui eft pcrfeftior, eo qu6d continet om» nes alios conceptus.

Secundo fequitur,qu6d quando prim6 videbi- mus Socratem , vel alind obiedum , quod mag- num tempus efret , priufquam conciperem ip- fum fubconceptufpeciei fpccialiflimae ,vcl fub conceptu fingularis , ex quo oporteret procc- dcre per omnes conceptus, a generaliflimo vfquc ad fingularcm,fecundum proprietatcm temporis; fcd confequens eft falfum. Probo , quia non ex- pcrimur. Similiter non apparet , quod inuentus fit talis ordo conceptuum.Similiter de viiibilibus confuetis iftud non eft vcrumj imo apparct nobis oppofitum. 4. Tertio , quia rcs percipitur i fenfu , pri^s fub

conceptu fingulari , quam vniuerfali ; igitur non prii»s concipitur fub vniucrfali. Tcnet confc- quentia , quia conceptus vniuerfalis non caufa- tur in intelledlu, nifi prjehabita cognitipne,quam liabuit fcnfus : quia foliim intcU git vniueriale abftrahendo conceptura vniucrfalera ^ circun- ftantiis fingularibus : & anteccdcns apparet,quia fcnfus folum cognofcit fingularc, vt patct i.Poft. text. 49.& i.de Anima,text.^o.

Quart^ fequitur, quod Metaphyfica eflct prior aliis fcientiis viadodrinac^confequcns cft falfum, perAuicennam in 1. fuae MctaphyCcaE. Probatur confequentia , quia Mctaphyuca detcrminat de rcbus fub conceptibus vniucrfaliflimis , igitur cum illi fint notiores,fequitur quod Metaphyfica cft fcientia notifliraa,& pcr confequensprioraliis via doftrina:.

Quint6 , quia res eft notior fub conceptu de-

finiti,quam fub conceptu minus vniucrfali.Tcnet

confequcntia, quia definitio, vcl faltcm pars de^

finitionis,eft vniuerfalior,quara fit dcfinitum:im6

dicit Linconienfis i. Poftetior. quod aliqua eft

definitio , cuius quxlibctpars fchabet in pjus,

quam deiinitura , fed tota deiinitio fe habet

xqualiter.

t Sexto. Ponaturqu6dSocraicsfitproperae,fta

Vtcognofcam ipfum fub conceptu fingulari, cor-

refpondentc ifti termino Spcrates, deinde elonge-

tur Socrates continue, donec proptcr diftantiam

non appareat benc,an fit homo,vel brutura,& ita

continuc! elongetur vfque quo non appareat.

Tunciniftocamaccidit totum contrariumcon-

clufioni:namSocraces prius concipitur concc-

pcu fingulati ,deinde conccptu fpecifico, & ita

confequenter vfquc ad conceptum fubftanlis,vel

adconceptum tranfccndentis dcuenitur.

^^ Oppofitum arguitur per Ariftotelem in ifto

Conctptus V- primo,text.4. N(>tandum,qu6d duplex ^ eft con-

niuerfalif tft ccptus vniuerfalis,quidam cumcircunftantia par-

dufUx. ticulari fibi appropriata,vt hoc ens,hoccorpus,&

huiufmodi Alius eftfinetalicircunftantia,vt ho-

mo,animal,& huiufmodi;& differunt ifticonce-

ptus ab inuicem , prim6 quo ad hoc « qu6d in-

tcUcdus habet adualitcr conceptura vniueifa-

liura cum circunftantia particulari , aut cum plu- ribus circunftantiis particularibus, oportet, qu6cl a<aualiter refpiciat , & intendat ad phantafmata caufata ab illo cuius eft ille conceptus : fcd ad hoc , qu6d habcat conceptum vniuerfalem fine huiufmodi circunftantia ,non requiritur,qu6d aftu intendat ad phantafmata, fed requiritur, qu6d aliks refpexcrit ad illa,& intenderit.

Secund6 diffcrunt ficut caufa , & caufatum. y.

Nam conceptus vniuerfalis cum circunftantia particulari eft caufa effcftiua inftrumentalis con- ceptus vniuerfalis fine tali circunftantia. Vn- dc cum fenfus , vel intelle6lus percipit obieftum prius fubhocconceptu,/!wcfw/,dcindefub ifto, hoc cerfusy&c fic confcqucnter vfque ad conce- ptum indiuidui. Vetbi gratia,Socratis,tuncin- telleaus habitohoc conceptu , hecens , de Socra- te, abftrahit circunftantias particulares eliciendo fimplicem conceptum , fcilicet cns , & ficut di- 6tum eft deifto conceptu , iia proportionabiliter de aliis fuo modo.

Tcrtio differunt , quia brutis , & pueris non vtcntibus ratione , bene infunt conceptus cum circumftantiis particularibus : fedalij conceptus nequaquara , quia tales habentur pcr rationcm, & difcurfura intclleftus.

Secund6 fciendura , quod ifti conceptus con- 8.

ueniunt ad inuiceni. Primp, quianeuterillorum poteft caufari ab aliqua re futura,fed quilibct rcquirit in fua gcneratione obiedum a^u mo- ucns fenfum , vel intellcdum ; tamen illi con- ccptus licct non caufeniur a rcbus futuris , ta- men funt fignificatiui rerum futurarum. Secun-^ d6 conueniunt ; quia ficut in ordineconccptuum fimplicium fine circunftantiis particularibus , vnus conccptus eft vniucrfalior alio , vt puta ani* mal,qu^m homo ; ita in orduie conceptuum cum illis circunftantiis eft vnus vniuerfalior alio , vt puta hoc ens , quam hoc corpHs , & ita confequen* ter, & huiufmodi circunftantiz particularcs fo- lc^ant vocari ab antiquis conditiones indiuidua- les, Tcrti6 conueniunt,quia inneutro illorum ordinum poteft eflc aliquis conceptus fimplicitcr fimplex:im6 quilibet ad miniiscflct rcprsfentans diuerforam firailiura,ficut dcclaratum fuit dc duobus ouis in quxftionc alia.

Tuncponunturconclufioncs. Primacft,qn6d 9. in ordine copceptuum vniucrfalium cum circun- CenceftMHm ftantiis fingularibus,fempcrpriusconcipiturres '^^'' fub conccptu vniuerfaliori, quam fub minus vni- uerfali. Probatur , quia quando aliqua duo , pb- ta A , & B , fic fe habcnt , vt quaclibet caufa fuf- ficiens producere alterum illorum, vt puta B,fuf- ficiat etiam producere reliquum , & non e con- tra,priijs dicitur producere ipfum A,qukT)ip- fura B : fed fic fe habcnt conccptus vniuerfalior, & conceptus minus vniuerfalis , qu6d k quocum- jue poteft produci conceptus minias vniuer- alis , ab codera poteft produci conccptus vni- uerfalior , & non h contra ; igitur femper quod- libet obicdum fufficiens eft produccre vtrum- quc- Prius producit conccptum vniucrfaliorem, quammin^s vmuerfalem.

Exiftofequicur,qu6daIicuicommunitatipo- tcft cflc notus conccptus vniuerfalis , & tamen nullis duobus illius communitatis nota eflent ali- qua fingularia illius : patet,fi quilibet illorum de coramunitate deueniat innotitiara illius vniucr- falis per aliud, & aliud fingulare, v. g. fi vnus de- ueniac in notitiam arumalis fub ifto conceptu

l

IO<

Qu^eftio V.

II.

11.

X)

animalis cauratb k leonei & alius fub eodcm cau- fato a boue , & tertius fub eodem caUlato ab ho- niinc, &fic de alii», tunc toti comni\initaTi notus cftille conceptus , & tamen nuliumfingulareip- fius notum cilet pluribus.

Sccundo probatur conclufio,quiafemper coii- fufafunt notiora nobis,quam magis diftinda: modo vniucrfaliora funt magis confufa,& minus vniuerfaliamagis diftinda ; igitut res priiis coh- cipitur fub conccptu vniucrfalforijquim fub cen- ccptu magis diftinfto ; & hoc patct cxcmplariter de pueris , qui in "principio appcllant omncs ho- mincs patres,& omncs muliercs matres, fed poft- ca babita cognitioncpcrfccliorijdetcrminant fibi patrem & matrcm.

Secundaconclufio.In ordinc conccptuum vhi- ucrfalium fimplicium fine circurhftantiis parti- cularibus,fempcr res cft notior fub conceptu vni- ucrfaliori , quam fub minus vniuerfali. Probatur, quia intcllcdtus clicit huiufmodi conceptus vni- uerfalcs fimpliccs abftrahcndocircuhftantiaspar- ticularcs , mcdiantibus qaibus rccipicbantut in fcnfu , & in phantafia, igitur primo ordine , quo conceptus illi cum circunftantiis rccipicbantur in fcnlu a phantafia , Codem ordinc & intcUedus abftrahit huiufinodi circunftantias ; fed prius temporc rcs concipitur fub conccptu vniuer- faliori cum tali circundantia ; igitur prius tcm- pore intclledus abftrahit circunftantiam parti- cularcm a conccptu vhiucrfaliori , quam mi- uus vniuerfali, & pecconfequcnsrespriliiscog- nofcitur fub tali conctfptu , qukm fub miniis vni- ucrfali.

Tertia conclufio. Tempus perccptionis hii- iufmodi conccptuum ludicacur per aflucfadlio- ncm cognicionis cognofcibilium. Patet , quia ^ vifibilibus confuetis videtur tempus illud ellc adco modicum , vt non cxperiatur , fcd in illis <|uae non funt confucta vidcri benc apparct fuc- celfio ; vt fialiquij vidcar valdc k remotis , priiis percipitur quod fit corpus , deinde cum fue- rit aliqualitcr magis propinquUm , vt poflit pci:- cipi motus , vcl ngUra , aut huiufmodi difpofi- tio, percipitur quod fit animal; dcindc magia appropinquando cum percipitur reditudo ftatu- XX , & huiufmodi , concipitur qu6d fit homo , & ita tandem qu6d fit Socrates^

Ex qoo fcquitur , quod rts percipitiir fub hu- iufmodi conoeptu vniuerfaliori , vel minus vni- uerfali pcr comparationem ad alias res aliils cog- Jiiras. Exquo patetiquod fi nunquaih vidifrem nifi vnicam rcm , dc illa folum haberem vnum conceptum quiditatiuum,&G cognouiirehi fo- lum duasrcsjtuncdequalibet illarum haberera duas cognitiones -, fciiicet vnam communem , & aliam fpecialemv

Ex quo fcquitur fccundo j qu6d de qiialibct re habct tot conceptus quiditatiuos diuerfos, quot difFercniias eflentiales pcrcipit illius ad ali- quam aliam rcm.

Patct igitur qualitcr in duobus ordinibus prxdi(%is conctfptuum , femper conceptus dc primo ordine, eft prior conceptu fibi corre- fpondente in alio ordine. Secund6 patct , qua- liter in vtroqueordineres prius concipitur fub conccptu vniuerfaliori , qu<im fub minus vni- uerfali.

Ad rationcs. Ad primam negatur maior : nam ignis eft effeftus perfcdiflimus producibilis ab ignc,& tamen ignis applicatus adftupam fuf- Scettoj?er.Tom.lI,

jtee!f!tur%ii intelticiuipT» Anim» inttt-

14.

«^

17

ficientcr difpofitam ad fufccptionem fu« adlio- nis non agit primo ignem in illamftupam , fcd prius agit calorcm : quia pcr illum producitur ignis in ftupa. Similittr effedus perfediflimus producibilis a Solc , eft verniis in iftis infcriori- bus'; & tamen in materia difpofita , non prim6 producit animam, fed primo producit lumcn, in- fltfcntiam & calorcm,a quibus pfoducitut verlnis. Similiter volitio cfl adUs pctfedliflimus intelle- ftus , & tarticn non primo producitur ab incellc- clu ; quia intelledus primo producit cogniiio- hem , medianre qua elicit vblitiohcrh.

Ad fecundam , lequirur , quod magnum tem- J>us , &c. conccdo , quod in vifibilibus incon- fuetis videtur tempus ctfc fatis rcagnum , & fcn- fibile ; fcd in aliis, qUae confueta fUnt vidcti, fuc- ccfliocft infenfibilis. Et cumdicitur de brucis,di- co,quod brutis infimt conceptus vniuerlales cuin cirfUnflahtiis fingUlaribus , & co ordine , quo hobis.

Ad terciam , Qiliafenfus ferttit fingulare. Di- co ,qu6d fehfus fencit rcm fub concepcu vniuer- fali cuni ciicunftantia particulari , & prius per- cipitur rcs, fub hoc conceptu , hoc ens , hec corptUy hocfinitumtvel in ^oc &ce , qaam fub ifto concc- ptu,^oc 4nitnal;ic ideofchfus folum fcntit fin- gularCjCoquod folum (ehcit fub concepcibus me- diantibusiftis circunftantiis,qui omncs dicuntur cohceptus fingulares refpedlu conceptuum vni- Uerfalium fimplicium eis corrcfpohdentium , & intclleclus non folum fcntit fingulare fub huiuf^ modi coiiceptibus , fed ctiam vniuerfaliccr fub conccptibus vniucrfalibus fimplicibus.

Ad quartam ncgatur confcqucntia : qhia ficut didum Fuit , cx tct minis valdc notis poflunt ficri propofitiones incercz ,& mulcum incuidentes, vt ifti termini funt noti, Af{rum,S<. Par ; & tamcn de ipfis formatur propofitio dubia valdc, vt Mflra /knt pttria.

Ad quihtaih conccdo , qu6d rcs eft hotior fub cohceptu definiti , quam fub conceptu definitio- nis;& cohcedo vltcriiis , qu6d poflibile eft, quod quslibetpars definitiohisfit vniucrfaliordcfini- to, & ide6 rcs illa eflct notior , fub qualibet parte definitionis , quam fub conccptu defiuiti;non ta- rtien itaeft dc dcfinicionc:quiacomplexio illa tei;- lTiinorum,vel oirdo ille eft mihus notus.

Ad fextam dico,qu6d adhuc in illo cafu Socr4- tes priiisconcipitur cohceptuvniucrfaliori,quani fiib cohccptu minus vniuerfali , attamen priiiS obliuifcitur Cohceptus fpecic , quam conceptus gehcris>vtprobat argumentum.

ANNOTAT iONES.

» T? T he procedam in atjuiuoco , &c. Nota qu6d 1 6.

XZ«omneacquiuocum eft rece(Tari6 diftinguen- VmuerfaU dum. Vniuerlaleautemmultiplexeft. Vnoenira fnUiflei. modo fumitur complexc ; cuiufmodi "cft propo- fitio , cuius veritas cx fingularium multorum pcr fe vcritate dependetivt hacc ipropofiuo ,omnu homo eft albtu , huius vniuerfalis meminit Arifto- telcs i.PofteriOr. czf.y.dicens,Vniuer/5leefiprin~ cipium fiientiit , qUia notitia fcicntifica eft habiti cxpraemiflls.

Sccundo modo fumitiir vhiucrfale ihcom- plcxc; & fic eft aliquod vnum ens fimplex ad plu- ra habensordinem,& fccundiim multiplicem otr dincm, qucm habcrcporeft , multiplcx eft huiuf^ iuodi vniuerfalc. Si enim habct ordinem caufie ^ i ciB,

i8

Lib.I. Phyficorum

efficicntis ad plufcs cfFedus produccndos , dici- tiir caufn vniucrfalis cfFedliua •, qutmadmodum ca;li dicunturaPhiJ[ofophis caufac vniucrfales ; & Dcus Optimus Maximus cft omnium vniuerfa- liHima caufa. Si tamen habct ordincm ad cfFe- dhts,vt finispropter qucmfunr produ(Cti , dici- tur etiara caula vniucrfalis finalis , quo pafto ip- (um bonum dicitur caufa vniucrfalis : quia effe- itus propter bonumopcrari funt , & Dcusfimi- liter hoc modo eft caufa omnium effcduum , a fc produdorum : qaia. vniHer/a propter /ej»etip~ fum aperaiiu efi Dem , Prouerb. 1 6. Matcria et- iam prima in gcnere caufae materialis cft cau- fa vniuerflilis omnium corporalium , quia cft primum fubicdum ex quo omniafiunt.huiufmo- di vniuerfaliadicuntur vniucrfaliaincaufando.

17, Tcrtio modo dicitur yniuerfale illud,quod ciim iit vnum oriftens , multorum eft fubftanria; quo padbo maledidtus Auerrocs fvalso putabat vnum clTc intellcftum omnibus hominibus. Et diuinus Plato non benc dixit, ideas ede fcparatas quarumlibcr naturarum , i quibus particularcs natura; accipiebant c(rc, fcilicct quod erat huma- nitas vniuerfalis, & cquinitas, & fic de cartcris naruris , qua: crant indcpendenicsktcmpore , & loco rcalitcr exiftcntcs ,a quibus plures homi- nes, Sc equi accipicbant efle hominis, 6c^cqui; ficut iili imponit Ariftotclcs. Huiufmodi vniucr- falc dicirur vniuerfalc incflendo, cajtcrijm tale vniuerfalc eft quid ficSlitium , & fabulofum ; ne- que intclligi poteft , vt late probat Arillotelcs iii librisPolicriorum , & Mctaphyfics, hancPla- lonis fcnrcnriam improbans.

Quarto modo dicitur vniucrfalc in repracfen- tando.cuiufmodi cft fpccicsintelligibilis,& a£tus intelligcndi ; fpccics fiquidcm intclligibiles re- pnfcnt.nnr rem in communi iiiquancum habet ede intclligibile; adus vcr6 imclligendi reprae- fentat fem in effc cognito.

18. Quinto modo dicitur vniucrfalcin cognofcen- do,quopa6boanimaab Ariftotclc ^.de Anima,tcx. }7. dicitur cfTe orania,& pofTe cognofcere : cuius verba funt ifta : amnla ^ua Junt tjHodamtnodo efi ani- n»<i.ratio cft,quia pcr fenfum,& intelleftum cog- nofcuntur fcnfibilia ,'& inrelligibiliaifed in ani- ma eft fcnfus , & intclledus , crgo anima cogno- fcere potcftomniafcnfibilia,& intelligibilia:crgo anima in cognofcendo cft omnia.

Scxtomodo dicitur vniucrfalcinfignificando

quopadlo vna vox vniuoca multa fignificat , vt

horao , vcl animal. Tandem feptimo eft vniuer-

file in praedicando , id fcilicet quod dicitur de

niultis diuifim,& verc,dc quo cft hic fcrmo.

15. ** Vtrum vnluer/alia Jecttndum exiSlentiam , &c.

rtiiuerfaU in Nota quod vniucrfalc in prafdicando quadrupli-

frf.4ir»nJo citcr potcft accipi.Primo modo pro natura comu-

^uiUrupltci. „ j jpj,^ fecnndum fe pluribus comunicari , & hoc

"' *"^* appclIantvniuerfaleMctaphyficum,&fundamen-

tum remotum vniucrfalitatis,quod in ipfis fingu-

latibus realiter cxiftit:nam vniucrfalia, vt probat

Ariftotcles 7. Metaphyficae,text.J7.contra Plato-

ncm^non funt a rebus fingularibus feparara.Nul-

lum enim vniuerfalium, vt ibidicit Ariftotcles,

cxiftit prajtcr fingularia fcparatim,& lo.Mctaph.

tcxt. 6. dicit vniucrfaledebci cffe in ipfis fingula-

ribus,de quibus prsdicatur.

Sccundo modo vt talis natura habet eflc cog- nitum aftuale , quod cft cfle obied^iu^ in intelle- dku.quando fcilicctiniellc<^us camimclligit, fc- cundum quod talis eft.

Tcrtio modo in quantum accipitur, vt ftat fub fecunda intentione , a qua dicitur vniuerfale in. aftu, coquod tunc compctit ei definitio vniuer- falis in adu, & cft in potentia propinqua,vt prz- dicccur de quolibet infcriori.

Quarto modo accipitur pro ipfafccunda in- tentionc, qua: dicitur vniuerfalitas,fcu ratio vni- uerfalitatis,quia cft qua: dcnomin.it nacuram vni- uerlalem. Patet igitur, quod vniuerfalia non func notiora fccundum cxiftentiam, cum non cxittanc nifi in fingularibus.

* Giuia tales termini nen co^ofiunturnifi reflexe. Nota quod tcrminus fignificatiuus tam primar, quam fccundae nocionis , cum aliquid vltra fc- ipfum rcprajfcntct , non potcft adu rcdo in- tclligi , quia tunc primo fcipfum rcpraefcnta- rcc , & non aliud , tantum crgo reflcxe incelligi- tur , qucm.idmodum ctiam fccundae notioncs rc- flexe intclliguntur.Vidc Mauritium qusft./.Vni- uerfalium.

<* Dupiex efi conceptm v/iiuerfalis ,S>cc. Nota quod vniuerfalia, provt docet Scotusin^.diftinftione 8. quajftionc 1. conclufionc 9. prius dcfccndunc ad fua particulariaindiuidua , quam ad fpccies, & per confcquens a calibus indiuiduis prior crit ab- ftradbio fpccificiconccptus; qui conccptus fpeci- fici, cijm quidam fint vniuerfaliorcs , quidam mi- nijs vniuerfalcs , quidam fpecialiffimi , vt quan- do indiuidua formantur fub rationc cntis , vcl corporis , vcl viucntis , vcl animalis , vcl homi- nis ; vt hoc cns , hoc corpus , hoc viuens , hoc animal , hic homo ; dubium cft qui hominis fpc- cifici conceptus fint primo cogniti , an commu- niorcs,an minus communcs,& modo in hac qus- flionc dicit Scotus , qu6d conccptus communior. Verba Scoti in^. loco fupra rclato funtifta:/» JingularihHS efi ordo ,fecunditm ordinem vniuerfiilium: prius enim vnumquodque vniuer/ale potefi intelUgi de- fcendere inpropriumfingulare ,quamcontrahatur per di/ferentiam alitjuam ad ali^ued inferius tanqua^ 4id Ipeciem , vt fic habeamtu ordinem ifforum finguld- rium , hoc ens 1 htc fithHantia , hoc corptu , &fic de~ inceps vfijue ad Socratem. Hoc j>atet per Auicen~ nam i. PhyficAfua ; t^Hod prius videmtu a remotit corptu , quam animal, & animal , ijuam hominem; ^Hod non efi inte/ligendum de vniuer/ali : cjuia viftu non videt vniturfale , fid fingulare vniuerfalioris. Haec Scocus ibi : huiufmodi autem fingulare hic Scotus appcllat vniuerfalc cura circumftan- tia fingulari.

• Ad hoc , ejHod intelleSitu habeat aElttaliter conce- ftum , &c. Noca, quodquaelibccpotcncia cogno- fcitiua,fiue fenfitiua , fiue intellediua percipit fuum obiedlum rcccpta prius fimilitudine cius, quaefimilitudo vocatnrfpccics. Hxcfpecics fo- lum repraefcnrat potcntiae , quod ab ipfapcrcipi- tur ; vt fpccics pomi , quam vifus rccipit , rcprae- fentat vifni colorcm pomi ; fpccies pomi , quain vifus rccipit , repraefcncat vifui colorcm pomij Ajccics aucem , quam rccipit guftus , repracfentac /aporcm, & non colorcm. Huiufmodi fpccies in fcnfu exteriori producitur ab obiedo cxtcriori; in oculo fcilicct,a rc colorata, in olfaftuirc odo- rifcra. Infcnfuautem inccriori producicur fpe- cics , non immediacc ab obiedo cxteriori , fed ab illa fpecic fcnfibili , quam produxic cbicAum ex- terius,talis fpccics cum fir fimilis priori,idcm obicdum rcpraefcntat , & dicitur phantafma ; ex ifto phantannate virtutc intcllcdtus agentis pro- ducitut alia fpecies , quc tccipitur in intellcda

poffi

zo.

.11

II.

11.

Pttentia r#f-

noftitiuafer- cifit fuU oh' iectum reet- pt» frius eim JimilitHdine.

Qu^ftio V.

poiTibili ; qui intclledus pcr talcm fpcciem intcl- ligic rcm rcprasfentatam. X5. £x diucrfitatc iftarum fpccicrum dignofcinir

diuerfa abflraclio , fpccics cnim qujc in fenfu ex- teriori recipiuntur , quia rcprsfcniant rem prx- /cnrem rationc alicuius qualitatis feniibilis , fo- lumabftrahuntab aliquaqualitate, non tamen k prafcntia rei;{ic vifus cognofcit colorcm finc fa-

Eore , non tamen colotem non exiftentcm ; fed unc,& in hoc loco,& temporc ; &c idem de aliis fenfibus extcrioribus. Spccics tamcnfcnfus ime- riorisabftrahit a prsfcntia rci : quia non reprz- fentat rem a.£ta cxiftentem. Vnde imaeinamur Sc pra:fentia,& abfentia fenfu intcriori, fcilicet iraa- ginatiua. At fpecies intellcdus reprafcntat rem abfquc fingularitate cum qua etat : vcrbi gratii, fpccies hominis reprzfcntat hominem,non hunc particularem , fed abftrahcndo ab hoc , & k loco, & temporc, & omnibus rationibus fingularibus; & intelledus confiderans naturam vt fic, dicitur inrelligcrc vniucrfale fimplicitcr , id cft, fine cir- cunftantia fingulari , & talis natura eft vniuerfa- Ic , quod folct dici vniucrfalc Mctaphyficum , & abftradum a phantafmatibus, co qu6d abftrahit k fpccie illa exiftcnte in fenfu interiori, qua: fpc- cies dicitur phantafma. Cxterum intcUedlus, quando intclligit vniucrfalc cum circumftan- tia fingulari fibi appropriata , neccflc eft qu6d adbualiter refpiciat , & intendat phantafma, quod naturam cum conditionibus fingulari- bus reprzfcntat , id quod non facit fpecies in- telligibilis. XA, ^ In «rJine concepttmm vniuerptlhtm , &c. Pro in- tcUigentia priraarum duarum conclufionum quas ponitDo(5kor in hac qusft. nota primo ex Scoto in i.diftindb. j.quacft. i.quod triplexeftotdoin* telligibilium , alter eft ordo originis , alter vero ordo perfedlionisjtertius autem cft ordo ada>qua- tionis , qui cxpofcit quodnam fit obie<^um ad- squatum noftri intelle&us, quod quidem eftens, in quantum cns. Ordo pcrfedlionis poftuIat,qu6d fit obieAu perfcftiori modo cognitum,veI quod /Itobiedbumpcrfedius ex his,qua: cognofcun- tur , dc hoc (ecundo dicit , quod Deus Opt. Max. eft perfedkifllmum obiedbum ex his , quac intelle- ftus poteft cognofccre , & poftipfum fpecies fpe- cialiflimas, deindegcnus proximum abftra<!lum «k fpecialiflima , & fic deinceps per genera abftra- da a perfedtioribus fpeciebus. De obiedo perfe- O:\oti modo cognitodicit, quod perfedtiora fen- nbilia,&fenfasefficacius raouentiafunt pcrfc- ^ius cognofcibilia , quia magis de illis cognofci- mus. De hi- autem duobus ordinibus intelligi- bilium non loquitur Scotus in hac quxftione, lcd de tertio ordine, qui eft originis, & quzrit, quod- nam fit i!hid,quod ptimo noftr« cognitioni fe of- fert cognofcendum.

Partitur autem hic otdo tripliciter.eft enim or- do originis cognitionis ad:ualis,habitualis, & virtualis. Eft autem habitualis notitia , quando obicAum ficcft prifens intelledlui in fpeciein- telligibili , vt intelledtus poflit ftatim habere adum clicitum circa illud obieftum. Notitia vc- ro virtualis cft,quandoaliquidintelligiturvtpars intellecfki primi,nam vt primum intellcdum,fiue vt totaletcrminansintelledtionem , verbi gratia, cum intelligo hominem,ilIa cognitio confufa virtualiter continct notiriam animalis , atque ita dicitur formalis homims,& vircualis ani- mali«.

Cogniti» Aufltx.

19

In his duobus otdinibuS originis habitualis, 8c xS» virtualis cognitionis dicit Scocus , quod commu- niora funt priiiscognita via generationis , qui* ficutdiuerfac forms perficientes idemperfedibi- le mediatius , & immcdiatius natx funt perficere illud : vt fi forma fubft.intia: , corpori» animati* & animalis c(rentdiucrfac,priusinformaretur ho- mo forma fubftantis , dcinde corporis , & vlti- mo fornia hominis , ita fimiliter Ci vna forma in- cludar vircualirer perfcdbioncm illarum, priiis in- format fub ratione fubftantis , quam coiporis, Sc prius fub ratione corporis , quam animalis , quia in viagenerationis eft proccllus abimperfcdlo ad perfedum » crgo ficut plures conceptus commu- niorcs , & minus communes habituales , & vir- tuales nati funt perficcrc intellcdlum via genera-» tionis , ita, vtimperfedior fempcr fit prior , fic vnus conccptus cohtinens omnes , fiuc habituali' ter,fiue virtualiter, per prius informat fub ratio- ne communioris,quam particulatis.& hucviden- tur tendcre conclufiones, & rationes Scoti in hac quaeftione.

Cartcriin» loquendo de ordinc originis cogni- tionis adualis ; Nota fecund6 > quod cum duplcx fit cognitio, confufa,&diftin6ta,potcft ordo originis intelligi comparando totam cognitio- nem confufam ad totam diftindlam , vcl talcm confufam ad talcm diftinftam , vel diftindas in- tcr fc, vclconfufas intcr fe. Et vt certa ab inccrtis fcparemus.

Primo ccrtum cfl , quod fi comparcmus totum ordinem confuscconcipiendi ad totumordinem diftindte concipiendi , totus ordo confusc concS- piendi eft priorvia originis, iraScotus vbi fupra: quia proceirusnacuralis eft ab Nnpcrfcifbo ad per- fedum per medium , fed confuse cognofccrc eft quafimediuminter ignorare, & diftindccogno- fcere,atque adco confusc cognofcerc , eft antc quodcumque diftindle cognofccre.

Sccundo certumcft , quod comparando ordi- nem , confuse cognofccndialiquod totum a^ua- le,adordinem diftinftc concipicndi ipfum to- tum , ordo confus^ concipiendi eft prior via ori- ginis ordinc diftinde concipicndi ipfum totum adlualc , & fimiliter comparando ordinem confu- sc concipiendi totum potentiale cumordinecon- cipiendidiftinde ipfum totum potentiale , prior cft ordo concipiendi totum poientiale confusc, qu<tm diftiniflc.

Tertio ccrtum eft,qu6d comparando cognitio- nes diftiniStas inter fe, prior cft cognitiodiftindta adlualis , quam diftinda potentialis : quia cum diftin(^a potentiali non poteft ftarc confiiia adtualis : nam quando deuenitur ad diftindlam potentialem , iam eft diftindla adualis, atq"ue ad- c6 ipfam diftin(^am potcntialem prxcedit di- ftin(5iio adualis. Cum diftin(5la tamcn aduali be- ncpoteftftare confufa potentialis. Simul cnim ignorarc pollum animal in fuis fpeciebiis , & cognofccrc quid fit animal in co quod totum de- finibile.

Quart6 certum eft , quod cognitio confuia ^9» ac^iualis eft prior confufa potcntiali. Ex his cettis fequitur prim6,ordo harum cognitionum. Pri- ma cft cognitio a(£lualis confufa, fecunda po- tentialis confufa , tertia a^ualis diftindba , 8c quarta potcntialis diftin(5ta. Secundo fcquitur, qu6d id,quod eft prim6 cognitum cognicione confufa a<fluali,eftfimpliciter primo cognitum viiotigiois.

B 4 Nou

i8.

Lib. I. Phyficorum

Tntumtfldu-

f/ex, »HuaIe, ^^ (■etittttU.

30.

3»-

TnteBilins nc-

firi duf:Ux t(l

finttu.

Ji.

g«/i ittteUi- gutScotiufer fonceptii ^e- tifitm*.

20

Nota tertio , qo&d duplex eft totutrt, riimitum aftuale, feu definibile , 5c totum potentiale. To- tum .-hfluale eft rcfpedu partium eifentialium, matciia: fcilicet ,&: forma: : vel generis & diffe- rentia:,qua." dicuntur partcs adtuales. Totum po- icnti.ilc cft fuperius refpedu inferiorum, cjuae di- cunrur partcs potcntiales,& fubieftiuar.

Nota (juarto, C]u6d huiulmodi totum iicut ha- bet diipliccm totalitatem,itah.-ibctduph'cemcog- nitioncm,confufam fcihcet,& diftinctam;& quae- libct harum duplcxcft.Confufa enimfi eft totius potcntiahs^dicitur confufa potentialis, ii vero eft totius aftualis , dicitur confufaadlualis. Simili niodo dicatur de notitiadiftini^a, verbi gratia, quando cognolcitur homo fecundum quod eft totum .aduale, feu definibile, poteft cognofci confusc ,& diftindejconfusc, fi non cognofcan- tur cius partes aduales, diftindc vero,quando cognofcitur cognitiscius partibus cirentiahbus, fciiicct genere , & difFcrcntia , & dicitur cogni- tio diftinda adtualis , ficut altcra dicitur adualis confufa. Similiter quando cognofcitur animal non fccnndum quod eft totumacStuale &defini- bile , fcd fccundum quod eft totum potentiale f ontincns fub fc fpecics , cognofci potcft confu- sc , & diftindtc : cognofcitur diftindc, fi cogno- fcantur omnes cius partes fubicdiux , dicitiirquc cognitio diftin6ba potentiaIis:cognofcitur autem confuse non cognitis eius partibus fubie6l;iuis,& dicitur cognitio confufa potcntialis.

Ex hoc infert Scotus,vbi fupra, aliud eftc con- fuse cognofcere, aliud confufum cognofcerc , & fimiliter aliud clfe diftindc.aliud vcro diftinftum cognofcere. Cognofccreconfufum,fiue indiftin- ftum eft cognofcere totum, fiue aduale, fiue po- tentiale, vt totum quoddam eft. Cognofcere ve- r6 diftindc , eft cognolcercaliquid horum toto- rum rcfoluendo ipfum in luas partes- Cognofcerc autem confuse , cft cognofcere aliquod illorum fine partibus, cognofcere tandem djftindum , eft cognofcere aliquam partem totius.

Ex his inquit Scotus vbi fupra , quod cogni- tione confufa a*5luali primum cognitum eft fipe- cies fpecialifHma. Pro cuius intelligentia oblcr- uandum cft, duplicerii efteftatum noftri intelle- Aus , alter eft naturalis , cum priuatus eft omni fcientia , &pct fenfum incipit intelligere. Alter cft ftatus perfcdlus quando iam fcicntiam acquifi- uit.Scotus loquitur de primo ftatu.

Secundo obferuandum cft , quod c6m intcllc- ftus lion intelligat , nifi miniftrante phantafma- tc fcnfibili , illud crit prim6 cognitum , cuius phantafitiata magis fenlata funt , cuius videlicet accidentiamagis fcnfum mouent, vndc totadiffi- cultas eo proucnit , vt inueniatur , qua: accidcn- tia magis fint fenfum moucntia,vt fic etiam inda- garepofCmus , quid fit primo cognitum, vtrum Icilicet magis moueant accidcntia gcneris,vt ani- malis,aut fpecieijvt hominis.

Tcrtio obferuandum cft , quod per concel- ptum fpecificum non debet intelligi conceptus fpecici fpecialifllmae , fed quicumquc abftradus ab indiuiduis immediate, fiue fit fpecies, fiuc gc- ini^: nam vt fupraex Scoto annotauimus , vni- «erfalia pritis defcendunt adfua particularia in- <Iiaidua, quam .id fpecies ; & pcr confequcns i lalibus indiuiduis prius erit abftradio fpecifici conccptus, &iIIeconccptus fpecificus crit pri- rrvA cognitum , cuius fingulare fortius mouet fcndim. Non eoira dixit Scotus abroluci con-

ceptum fpecici fpccialiinma: efle prltnlim eftg- nitum, fed dixit, ni fi fit impcdimentum , hoc eft, finondefit debita fcnfibilium applicatio. Tunc autem erit dcbita fenfibilium applicatio , quan- do omnia accidentia talium fcofibiliura fentiti podunt.

Quarto obfcruandum eft , quod talis eft or- do inter potentiam fupcriorem & inferiorem, quod quando inferior efficaciiis mouttur ab ali- quo obicdo , fupcrior etiam cfficacius mouetur propter ordincm potentiarum : fi enim aliqua al- bcdo efficacitermouet potentiamvifiuam ,caa- fando fpeciem fenfibilem , efficaciter mouetur virtusphantaftica recipiendo phantafma albedi- nis: & illud phantafma efficaciter mouet intellc- ^um caufando fpeciemintclligibilem albedinis, & ftantecfficaci motionc alicuius fingularis re- ^cdu potcntiac fenfitius, communiter ftaht ali« fuperiores motioncs.

Quinto obferuandum cft , quod debita diftan- tia non eft idem, quod a:qualis, quoniam vna di- ftantia fufficit refpedu vnius agentis , qua: non fufficit refpedu alterius. Ignis cnim minorcm diftantiam requirit , vt debeat ignircquam vc debeat calefaccre : fi tamen fint agens , & pa- tiens debitc approximata , & difpofita , femper perfedius agensagct prius fuum cffe(ftum,quani imperfcdius , in tantum , qu6d fi ignis cfTet fuf- ficientcr approximatus alicui combuftibili fum- mc difpofito, non habcnti contrarium form« ignis , prius faltcm naturiignirct , quim calcfa- ceret ; & quod nunc prius calefaciat , eft pro- pter formam contrariam in pairo,refiftentem for- ma: introduccndac. Et ex hoc intclligitur , qua- re "k rcmotis caufatur conceptus imperfediior: quia ad conccptum perfediorem requiritut ma- iorapproximatio, atqucidconil mirum,fi fpc- cics illa eadcm prius caufat notitiam fuperioris, quam inferioris ,fi nonfit debita fubftantia. Sin- gulare enim fpeciei fpccialifHmx mouct ad con* ceptum entis , fubftantiae , corporis , viuentis, animalis , & hominis, fecundum proportionem, & dcbitam diftantiam , iia videlicet , vt dcbita diftantia , vt moueat ad ens , eft remoiior , quam poteft haberi , & quanto perfedior debct pro* duci conccptus , tanto maiorem approximatio- nem requirit,& illa erit debita diftantia.

Ex hoc fcquitur , quod fi fit imperfeda appli* catio , primo occurrit conccptus fpecificus uipc- rior , &qu6 magis impcrfedla applicatio , magis fupcrior conceptus ; quia indiuidua diuerfarum fpecicrum miniis tunc diftinguuntur, &: vnius apparcnt raticnis. Caetcrum incipiendo "i. pcr- fedifEma applicationc , primum vniucrfalc cog- jiitum cft fpccics fpccialifllma , & iuxta hunc fenfum loquutus eft Scotus in diftindlione j. quxftione j. incipiendo vero \ minuS perfcdla, cft genus proximum ; poftca in minus perfeAa applicationc crit fupetior conceptus , atquc ita vfquc ad fupremum. Incipicndo autcm ab im*- perfediffimaapplicationc , primusconeeptus cft fpccificus fupremus , & fk defcendcndo vfque ad fpecicm:quia ordo horum conceptuutn adua- lium confuforum fumitur cx pacte applicatio- nis indiuiduorum ad fenfum. Vcrum quia vr- plutimum funt imperfe^ae applicationes , ac tni- nus difcernuntur inier fe indiuidua via originis, fcquitur quod conccptus vniucrfalifliEnus prt- mus,cftprimum cognitum ».& hecvoluit Scotus in faac quaeftiouc.

Vadt

35-

§iualit fit »tf- d« intir fo-^ tenti»mfitf** riorem.O' 11»- ferierim.

"Difianti» </*• bita ^nidfitm

6^*r» Jf»- motii cnufi-' tur eonttftll4 imffftaiir»

n-

StfiJJif pri- *>""" etgni' tum.

I.

Text. 6.

1.

Text. 7.

Vnde rerolucori^ et diftis proc&icndo , dico qu6d vii originis in cognitione confufa adua- li , fi obiedum fit in debita applicationeiprimus conceptus eft fpeciei fpeciaiiflimar,fin minus erit conceptus fpecificus, cuius fingnlare fortius mo- uet fcnfum fecundum dcbitam applicationetn. In cGgnitione vero di.ftinfb aduali,quaE in fcien- tiis vtilis eft , ab vniuerfalioribus ad minias vni- uerfalia procedendum eft , fcilicet ab ente vfque ad infimam fpeciem : quoniam nuUa res a6tua- liter diftinde cognofcitur , nifi quando cogno- fcuntur omnia , quae includuntur in ratione eiu^ ciTentiali : ens autem quiditatiue includitur in omnibus conceptibus quiditatiuis inferioribus, igitur nullus conceptus inferior diftindc cog- nofcitur, nifi concepto entc diilindlc, atquc adeo ens eft primus conceptus diftind-^ concc- ptibilis , & poft cns qux funt illi propinquiora vfque ad conceptum fpeciei. In cognitione in- fuper confufapotcntiali ab vniuerfalioribus inci- pitur ad minus vniuerialc : quia in cognitione confufa alicuius totius,prior eft cognitio talis totius , qu^m cognitio iuarum partium , fed ip- fum totum eft vniuerfalius fuis partibus , qua- re in cognitione confufa potentiali ab vniuer- fali ad particulare cft progreifus. Tandem in cog- nitione diStindia. potentiali, a mini^s vniuerfali- bus ad vniuerfaliora progrcdicndum cft. Nam nullum totum potcft diftindie cognofci , fccun- dum quod totum eft , nifi eius , vt fic , partcs cognofcantur , at in cognitione diftindba potcn- tiali , cognofcitur totum potentialc ; igitur non poteftcognofcinificognitis fuis partibus. Tunc vltra fua: partes funt eius inferiora ; ergo in cog- nitione diftinfta potentiali , ab inferiori ad fupe- tius incipiendum eft.

EXPOSITIO TEXTVS.

NEceJjfe I 4utm,8cc.lQ:c eft fecundus traftatus huius primi , in quo Philofophus determi- nat de principiis intrinfecis rerum naturalium fe- cundum opiniones antiquorum : & continet duo capitula : Primum eft fecundum opiniones non naturaliter loquentium.Secundum eft de opinio- nibus illorum , qui loquebantur. Secundum ibi: Sicut aittem Phyftci. Primura capitulum diuiditur, quia primo enumcrat opiniones antiquorum non naturaliter loquentium per modum diuifionis. Sccundojoftendit quod ipfas improbare non per- tinet ad Philofophum naruralcm ; & tcrtio im- probat ipfas pcr Metaphyficam. Secundum ibi: Id ^Htdem iritur. Tertium ibi ; Et quoniam de na^ tura. Primo dicic * quod necefte eft principium elTc vnum , vel plura. Si vnum , aut eft immobi- lc,ficut Jixit Parmenidcs , & MelifTus ; aut mo- bilc moturn,ficut dixerunt Philofophi naturales. Si vero ponatur principium efle vnum : tunc quidam dixeruiit efte acrcBi, aut aquam ; aut ali- quod aliorum corporum. Si vero 2 plura , aut funt finita , vcl infinita fi finita , aut funt duo, Ycl tria;vel in aliquo certo numero:fi funt infinita, vel igicurficucdixitDemocritus , quidixic, quod eftent infinitacorpora atoma,quorum quodlibet haberet diuerfam figuramab alio; quonim aliqua eflcnt calida,& aliqua frigTda,& ideiS difFcrebanc fpccic , & codcm modo ficut qusrunt de princi- pits , itaquaerunt de entibus, aut funt vnum ens, vel plura , vcl finita , aut infinita , & fic vtuntur quan pro eodcm iftis tetminis principium,Sc cm.

Qu^ftio V.

21

A N NO TATIO.

Nidejfi eft- principium ejje vnum , velplttra , 5Jc. Nota quod Philofophi antiqui , qui pone- bant vnum principium , partiti erant in fcptem opiniones. Prima fuit Mclifli , ponentis vnum principium immobile , & infinitum , neque quod eile explicauit. Secunda fuit Parmcnidis, ponen- tis vnum principium immobile , & finitum,ac quod eftet etiam nonexplicauit. Tertia fententia fuitThaletis ponentis aquam elic omnium prin- cipium : quia humido vidcbat maxirae viucntia confiftcre. Quarta fuit Diogcnis,& Anaxiraenis* hi pofuerunt acrcm omniiim cire principium. Quintafuit Heracliti ,quipofuit ignem. Sexta Hcfiodi , qui fecit terram omnium principium. Septiraa fuit quorundam, quimcdium interac- tcm , ic aquam , & vaporem principium pofue-i. runt , hanc fentcntiam tribuit Simpiicius Ana- ximandrot

EXt^OSITIO TEXTVS.

ID quidem i igitnr. Oftendit quod ad Philofo- phum naturalem hon pertinct iftas opiniones improbare, & ponitduas concIufiones.Prima efl, Ad Philofophum naturalem non fpeftat impro» bare iftas opiniones : quia ad naturalcm non fpe- CkiX. improbare iIlos,qui negant principia natura- Iia,fed ifti negam,ergo,&c. Maior patct per fimi- le : nam Geomcter non habec amplius rationeia contra negantem fua principia; fed hoc potius efl alterius fcientijc communis , vt Dialcdicat , vcl Metaphyficae : & minor apparet , quia ifti ncgant principia efle, quia ponunc vnum lolum effc, & fi ficcum ad principium fequatur principiatum, fe- quitur qu6d vnum eft principiatum -, & firailitcc ponunt illud vnum imnlobilc, qu£ tamen non eft pofitio natutalis : cum appareat indudlione multa eflc mobilia. Secundo i quia fimile eft intenderc ad impugnandum iftam opinionem , ficut & illam Heracliti , qui pofuit, quod omnia funt vnus ho- tno : nam fatuum eft improbare iftam , igitur & illam

•At vero 3 ne^ue. Htc portitUr fecunda con- clufio , quod ad naturalcm non pcrtinct ; foluc- tc racioncs Parmenidis, & Meliffi. Probatur, quia nullam racionem peccancem in materia , & forma, pertinec ad Naturalcm foluerc, fed ratio- nes ipforum funt huiufmodi,ergo, &c. Maior pa- tet ,quia hoc porii\s eft de confidetacione Diale- ^ici , quam Nacuralis : & minor apparcbic poft- ea. Ec fubdic Ariftoccles , qu6d rario Melifli eft magisonerofa,attamcn nuUa earum valet , fed vno inconuenientidaco,muIca concirigunc,&hoc non eft difficile. Secundo 4 quia Naturalis non dcbct foluerealiquam racionem , nifi per quam aliquis conuincerecur fuppoficis principiis nacu- ralibus : modo ifti neganc principia naturalia, er- go, &c. Miaior probarur per fimile, quia Geoftie* ccr habet folucreracionem probanrem quadratu- ram circuli per fcftionem , eo quod procedebat per principia Geometriae , fed non habet foluc- re rationcm Antiphontis , eo quod non arguc- bat Geometucc ; 6c minor patet , quia oporteCi qu6d fupponamus , quod naturalircr omnia , auc quxdam mou-^ntur, vc pacec indudbione , quod tamen ipfi negabant , & dicit Philofophus f mc- dam forte propter cotam terram , qux eft immo- bilist

StptupUxalu tiqucii tptM nh dtfrinci' fiis rtrum »«■ turnliims

4'

Text. «.

Text.>.'

Tczt. lai

tOw iHetrHtt' nienti tlati multa/iquS' tur. Text. ir.

22

Lib.I. Phyricorum

T>iu$Jio IJU4,- fiitmt.

Trineifm funt in du- flicidiffertn- ti».

Trindpi* cei;n<ifc*ndi fnHt tri».

Qjr iE S T I o VI.

Zltrum Haturaltj fojjit demoniirare Jiia principia .<*

AtidMe fw/.g.Simplicius rjww.S.Auerrocs «ww.j.The- mUUxii n.i.Alheitas trtiii.x.e»p.i.D.Thom.ltcl.t.iihet. tfjeorem.xo.fiuetd q. t.feli.^.CoTttflM.di^.i-Preaem.j.t. Kuutus in Proaetn.tu&n.^.

^S^?^ R G V I T V R quod fic , quia plara entia S^^^w cflc , motumerte, primum motoremef- ^^!^§ i'c, & materiam primam cnc, funt prin- cipia iciencix nacuralis : (ed ifta dcmonilrantur perNaturaleinjigitur Naturalis poteft demon- ftrare fua principia.Maior patet quantumad duas primas partcs in primo huius , text. 13. & aliae dux patcnt in recundo huius , vbi dicitur , qu6d matcria , & cflSciens funt caufae & principia re- tum naturalium ; & minor apparccquia in primo huius, text. 28. & 19. demonftratur , quod plura funt cntia , Sc quod motus eft , & qu>-d materia prima eft ; & in 8. huius , text. $\.&c indc > dc- Hionftrarur primum raotorem cfle.

Sccundo , quia vcl principia naturah'a habent probari per fcientiam naturalem, & habetur pro- poficum ; vel pcr aliam fcicntiam communem, vc puta per Mcraphyiicam , & hoc non , quia fierct dcfcenfus de gcncrc in genus , quem prohibct Artftotcles i.Pofter.text.56.

Tertio , quia confimilitcr fc habet Mctaphyfi- Cus ad fua principia, ficut Naturalis ad eius prin- cipia : fed McraphyficuS potcft probare principia Metaphyfics ; igitur Naturalis poteft probare principia fcicntia: naturalis. Maior patct , quia ficut naturalis fcientianon habet aliquid notius fuis principiis , per quod poflint probari,ita ncc Metaphyficus habct aliquod notius fuisprinci- piis , ciim fua principia fint notifllma ; & minor apparct, quia hoc cft dcratione fcientia: commu- nis,qu6d poflit probarc fua principia,fi ncgcntur.

Qu.art6, quia principia fcientiz naturalis func ineuidcntia , igitur polfunt dcmonftrari. Tcnct confequentia,quia alitcr conclufiones fcquentes ex cis non elTent euidentes ; & antcccdcns appa- ret ; quia multi Authorcs negaucrunt principia fcicntiae naruraIis,quod non euet,nifi proptcr co- rum ineuidentiam.

Oppofitum arguitur pcr Ariftotelcm tradatu i.cap. I. text. S.In quaeftioneprim^ videbitur in generali fi Naturalis poteft demonftrare fua prin- cipia , {ecund6 vidcbitur fpecialiter de illis duo- bus principiis , fcilicet motu, & pluralitatc en- tium.quae tangit Ariftoccles cap.prasnominato.

Quantum ad primum, quzftio fic intclligitur, vtrum Naturalis per fcicntiam naturalcm poflic probarc principia illius fcicntiae. Vbi notandum eft , quod quxdani funt principia ciTendi , vt ma- tcria , & forma, & primus Motor , & huiufmodi, &C dc iftis non qu.xrit quzftio , quia de illis dc- monftrancnr multx paflioncs. Aut funt princi- pia * cognofccndi ; qux funt in triplici difFeren- tia , quxdam cnim funt definitioncs ; vt matcria prima eft primum fubieftum vniufcuiufquc,ex quo fit aliudcijm infit ; & in quod firefoluatur habebit vltimum ; auc funt pecicioncs, vt in Ma- thematica peticur, quod acjHoUhet punllo adcjuetili- bu punSiutn poflit protrahl linea reila, & in fcientia naturali pecicur , quod vnum^Hod^ue arbitramur cofftofiere , cum caHpu ciw cognofdmm , & princi'

fiavfipie adelementa. Aut funt communes ahimi conccpciones , vt in Mathematica , ornne totum efi »

rnaitufuaparte , & in fciencia naturali , quod na~ "

turafimper agit de pojfibilibiu , ^uod melius efi , 6c quod natura mhilfacit fritfira.

Sccund6 fcicndum , quod propofitio demon- .

ftrabilis eft propofitio b neccllaria dubitabilis p,epe%,d». nata ficri euidcns per prxmilfas in forma fyllogi- monfir*biIk ftica adinuicemapplicatas. Vndc perhocquod juiiljit. dicitur nece/ptria,diffcn a propoficionibus contin- gcntibus, qux func euidentcs , vt euidens cft mi- hi , qu6d tu fcdes. Pcr hoc quod dicicut dubitabi- ^Af , cxcluditur principium pet fe nocum , de quo non poceft dubitari ; pcr hoc qu6d dicitur nata fieri euidens , excladnm propofitio ncccllario du- bia,qux nulla via potcft dcclararijverbi gratiS, certum eft,qu6d altcra iftarum duarum eft neccf- faria ; yifirafitnt paria , AHrafiint imparia ; & ta- men quxcunque illarum per nullam viam potcrit declarari. Pcr hoc quod dickut per prtmijfas infyl- logifmo applicatas , excluditur principium accc- ptum per cxpcrientiam , & de quo aliquando eft dubitabilc ; vcrbi gratia,dubium cft incxperto, an omnis ignis fit calidus , & tamcn illud cft nc- ccHarium natum ficri euidens, & eft dubitabile,5c tamen non cft demonftrabilc, quia non cft natum fieri cuidcns pcrprxmilfasapplicatas in fyllogif- inojfcd pcr expcricntiam tantum.

Tunc ponuntur conclufioncs. Prima eft : PIu- J^

ra entia cifc , & motum eiTe , funt principia fcicn- tix naturalis. Probatur , quia illa funt principia fcicntix nacuralis , qux funr accepta per fenfum* & cxpcricnciam : fcd pluraentia cifc , & moium efle.notimieft per expericntiam, ergo, &c. Maior patet, quia omnis nocitia noftra in fcicntia natu- rali fundatur fuper experientiam:im6 ctiam fcie- tia Mathcmatica. Vndc nunquam cognofcere- mus , quod omne totum elfet maius fua parte,nifi priiis icnfiifcm tocum , & parcem. Et idco dicic Conimentator in 8. huius , qu6d quxrere ratio- ncm,vbi habctur aiiquod dignius ratione,fciIicet experimcntum,infirmitas quxdam intcllcdus cft: & minorapparcr, quilibct enim cxperitur, qu6d plura funt entia,&; qu6d aliquod mouetur.

Sccunda conclufio :NaturaIis non potcftde- ^^ monftrare fuaprincipia,&:Ioquor de principiis cognofcendi, Probatur, quia illa propofitio non eft dcmonftrabilis pcr fcientiam naturalcm , qua non eft aliqua notior in fcientia naturali,pcr qua poflit probari ; fed principiis fcicntix naturalis non cft aliqua propofitio notior in fcientia natu- rali : ergo,&c. Maiorparct pcr definitionem pro- pofitionis demonftrabilis , & minor apparer, quia in qualibct fcientia principia funr notio- ra , quam quxcumque alia detetminata in illa fcientia.

Tertia conclufio. Scientia communis, vt Me- taphyfica , vel Dialct^ica poteft probare princi- pia altcrius fcicntix , & etiam fui ipfius. Proba* iur,quia adc6 gcncralitcr fcicntia communis confidcrat dc omnibus,qu6d poteft probarc prin- cipia aliarum fcientiarum , & etiam fui ipfius , fi ncgcntur. Si quxiatur , qux fit caufa diucrfitatis iftarum duarum conclufionum ? Dicatur, qu6d {1% ifta , quianegans principia alicuius fcientix non fpcciaIis,non poteft illud ncgarc,nifi dido,vcl fa- fto, & cx illodidlo, vcl fa6ko,fcientia communis probabitillud principiii:fed fcientia fpccialis noa /jcpotcft. Vndc nifi aliqua fucrint prxconcefla, vcl prxnegau a refpondeme neganteprincipiuin

alicuius

QujEftio V I.

^l

«licuius fcietltiae fpecialis , perillatn rcientiam, nunquam potcft probarc aliquod illorum princi- piorum,nifi tantum ex illis przconceflis,vel pra- negatis, & hsc de primo. o. Quantum ad fecundum notandum, quod Ari-

ftoteies in ifto primo , text. 1 3 . negat iftam , tMtt- Bu diai» tum vmtm </?, quam Parmenides nitebatur pro-

3S! ^"^* ^ \^^^ '^"*^* '^"'' notandum, qu6d ifta di-

(k\o tmtum^ quae eft excluno,fiue exqluiiuai facit propofitionem , in qua ponitur zquipoUere vni hypotheticx copulatiua:,vt i{iz,TantimianiitMleJl ^0mtf,zquipollet ifti ; Miimal eji homo,& nihil aliud db tmimali eft homo. Vndc quinque cafibus reddi- tur propofitioimpoflibilis, ih qua ponitur ifta didio tantum. Primus cafus eft , quando additur termino diftributiuo mediante figno vniuerfali, vt dicendo , TantimomnU homo eji, quia fequitur, f^itur omnis hemo eft , dr nibil aliud m omni homine f/?, quod eft impoinbile , quia fi omnis homo eft,aliquis homo eft, & aliquis homo eft alius ab omni homine,igitur aliud abomni homine eft. P' Secundus cafus eft > quando didio exclufiua

additur alicui toti integrali refpedu prsdicati conueniencis tam toti , quam parti , vt dicendo, Tantim Petr$u eji , vel tamtim Petrtts eft hic mecurn, quia fi If^etrus cft hic mecum , pars Pctri eft hic mecum,qua: eft aliud a Petro.

Tertius cafus eft , quando didio exclufiuaad- ditur termino numerali, vt diceiido , Tofitum tres funt in demo, quia fi tres funt in domo,vnus cft in domo,& vnus eft aliud <l tribus.

Quartus cafus eft,quando diftio exclufiua ad- ditur cermino relatiuo, & fic intelligit Ariftote- les in ifto primo, qu6d ifta eft fzlCA,Tantitm prin- cipium r/?,quia fi principium eft,principiatum eft, &c principiatum eft aliud a principio , cum idem non fit principiumfui ipfiusjcrgo, &c.

Quintus cafus,quando alicui termino,qui non cft tranfccndens , addicur ifta di6tio tantitm refpe- £kw huius verbi eft,8cCic dicic Ariftoteles in ifto primo.text. i y.qu6d ifta eft fzlCz,Tanti4mJitl>ftan- ti-t eft, Sc fimiliter ifta, Tantiim accidenseft; imm6 de quacunque re mundi demonftrata falfum eft, quod ipfa tantum fit.

Ex ifto patct , quod ifta propofitio , <= Tantiim

vnum eft , cft vcra , quia amba: exponentes funt

vera:, & vniuerfalis fibi correfpondcns de cermi-

nis tranfpofitis eft vera ; fed ipfa non eft vera ad

intentioncmParmcnidis,quivoluit,qu6dtantum

vnum eftet per plurium entium exclufionem , &

hoc de i fto principio , Tantitm vnum eft,

I o, Nunc de motu probacur,qu6d mocum eflc pof-

■Uttum effi fic dcmonftrari ; quia mocum inefte mobili po-

JemonRrart tgfl. dcmonftrari ; igicur mocum ctre poceft de-

fiteft. monftrari. Tenec confequencia , quia accidencis

cfle eft alceri ineiTcvc pacec ^.Metaphyf & ante-

ccdens pacec,quia mocus eft paflio mobilis,& ha-

bec caufam in mobili , mod6 cffci^us poccft de-

monftrari per fuam caufara.Refpondecur negan-

, do ancecedens.Ad probacione qu6d eftcdtus po-

teft demonftrari per caufam,dico, quod hoc non

fufficic.fed oportct,qu6d cffcdus clTc fit dubita-

bile, vt patet per dcfinitionem propofitionis de-

monftrabilis:mod6 motu cfTcnon eft dubitabile.

Aliter dicitur,qu6d non eft inconueniens,qu6d

propofitio*aliquafiipponaiur in aliqua fcientia

tariquam prindpium »& poftca dcmonftretur in

eadem fcientia,licct diuerfimodc:verbi gratii,in-

ueftigantes naturam , & modum eclipfis , prim6

cxperti fuerunt cclipfim cfle , & tunc fuppofite-

runt eclipfim efle tat^quam principium,& poftea habita cognitione caufarum eclipfis,demonftra- runt eclipfim efte per caufas a prioxi , quod pri^s fuppofuerunt tanquam principium.

Nunc ad rationes. Ad primam dc iftis princi- 1 1 . piis,plura funt, & motus eft ; dico qu6d non dc- monftrantur per fcietiam naturalcm,fed perMe- taphyficam. De aliis duobus, fcilicet de materia prima , & Motore primo , dico , qu6d ifta func principia eirendi , de quibus poflunt fieri multx demonftrationes , vt concefliim fuit fupri.

Ad fecundam dico , qu6d per aliam lcientiam communem : & eft fenfus , qu6d dc vno genere fcicntix ad aliud genus,quod cft fcicntia contra- ria, non eftdefcenfus.

Ad tcrtiam dico , quod non;quia Metaphyfica proptcr fui communiracem , poccft probare fua principia,fi negSs ipfafaceret aliquid, vel loque- retur ; fedfcientianaturalis non polTet nifi in ca- fu, in quo refpondens przconceffiiret aliqua , ex quibus fequitur principium negatum.

Ad quartam.Negatur anteccdcns,ad probatio- nem;quia multi negauerunt,&c, Dico,qu6d hoc vel fuit propter curiofitatem causa difputatio» nis, vcl propter ineptitudinem ipforum.

ANNOTATIONES.

* 1) Rincipia cegnofiendifunt in triplici dijferentia, 1 1 ,

J. &c. Nota primo caufam conclufionis tri- C»ufacllclu- pliciter accipi poire.Pcim6 pro caufaeflendi tan- fionittrifUei. tum. Secund6 pro caufa cognofcendi rantum. '"'/*"'""'*"■• Terti6 pro caufa eflendi , & cognofcendi fimul. Prima cft quae caufat efi^cdum, nontamen per il- lam cognofcimus efFedum^eo qu6d ipfam igno- ramus : quo pafto caufa , quare magncs attrahac ad fc ferrum , eft caufa eflendi tantum : quoniam ica caufac accra<5lionem ferri , vt per iftam cau- fam,quianobisignotaeft:,attra(5lionem ferri non cognofcamus.Ea vocatur caufa cognofcendi tan- tum, per quam deuenimus in cognitioncm alte- rius,cum tamcn rcuera non caufet ipfum;quopa- &o eclipfis Solis erit caufa cognofcendi intcr- poficionem Lunae.fi percclipfim Solis cognofcas Lunam interponi inter5oIem,& nos, ea tandem vocatur caufii cflendi, & cognofcendi fimul, qu« rcuera caufat aliquem efFe6kum,& mediante cau- fa cognofcimus illum efFe6tum,quo pa(^o animal rationale eft caufa difcurfiui in demonftratione concludente hominem efle difcurfiuum,per hoc, quod eft animal rationale * nam animal rationa- le eftcaufa difcurfiui,& per animal rationaleco- gnyfcimus ipfum difcurfiuum competere homi- ni. Cumereoomnisdemonftratioprocedat fo- liim percauTam fecundo, aut tertio modp fum- ptam,ita fcilicet,vt fiprocedat per caufamfecun- do modo fumptam , conftecqut ex propofitioni- bus neceflariis , eric demonftracio ^uia : fi veri procedac per caufam tertio modo iumptam , ef- fendi fcilicet,& cognofcendi , habeatque alia re- quifita^ft^it dcmonftratio propter quid; non negac Scotus in hac qua:ftione principia cognofcendi non efTc interdum etiam principia eflcndi.

Nota fecund6,qu6d Ariftotcles i .Poft.tcxt.i6. ' 5 • diuidit principium in pofitionetn,& dignitatem, feu roaximam ; & dicit qn6d pofitio eft propofi- Priueifkrmtt tio indemonftrabilis , quam non eft neceflc , vt *»'!/^»' pratcognofcat is , qui ad aliquam fcientiam ac- cedit , vt homo eft animal rationale. Dignitas ver6, feu maxima eftpcopofitioindemonftrabilis, qua

nccefle

24

neccflc cft > vt pt^cognofeat is , qui accedit ad

aiiquam fcientiam perdifccndam, vt Omne totum

ejt maiui fita parte. Nihil potefi Jimul ejje , vel tion

ejfi. Ratio vcro quare pofitioncs non funt necef-

lario prscognofccndie eft , quoniam pofitiones

conftant ex terminis propriis,& pcculiaribus aii-

cuius fcicntiae,atque adco indigent declaratione,

vnde in principio cuiufcunque fcicntis ^xplicari

folcnt huiufmodi principia, vt in Mathematicis.

14- Caitcrum etfi non oporceat, vt iftx pofitiones

prxcognofcantur ab eo , qui accedit ad difcen-

damfcientiam totalem, aut integram , oportet

tamen , vt praccognofcantur antcquam acquirat

fcienciam particulare alicuius conclufionis,prin-

cipia enim praecognofcenda funt antc conclufio-

Scientim te- ncm. Scicntiam autem totalem appello aggrega-

ulit quAjit. (arn ex principiis & conclufionibus , qua: in ali-

qua fcientiacxplicantur. Dignitates vero idcirco

funt praecognofccndx , antequam accedamus ad

iftas fcientias fpecialcs , quoniam conftant ter-

minis communt/nmis, notiflimirque, atqueita

opus eft , vt pr^cognofcantur ab vnoquoque fi-

ne magiftro : funt cnim tales , qu6d folo iumi-

ne intelledbus cognofcuntur clle vcra fine arte,

& idco dicuntur dignittaes^ vcl maxim£, fiue com-

Pcfirio,^di- miines animt conccptiones. Differunt etiam^o-

gnitM dijfe- fitiones , & dignitates ^c^mx dignitates nunquam dc-

"""• monftrari poftunt ; pofitiones ver6 , etfi non de-

monftrentur in illa fcientia , cuius funtpofitio-

ncs , tamen aliquz illarum poftimt demonftra-

ri in alia fcientia fupcriori. Terti^ difFcrunr,

quod dignitates funt communes pluribus artibus,

pofitiones vcr6 funt cx matctia peculiari illius

artis.

Dcindcdiuidlt Ariftoteles pofitionem in fup- pofitionem , & definitioncm. $uppofitio eft pro- pofitio , qua: fignificat rcm effe, aut non eG^t\de- finltio antem eft qua: non fignificat rem cfle , aut non cl&, & hoc accipicndo dcfinitionem feiun- £lam adcfinito.

^ Propofitio detnonfirabilfs, &c. Nx)ta inter harc tria, fcilicct, emmciationem , propofitionem , & ^ua- fiionem eife aliquod difcrimen; enunciatio cnim dicitur oratio» vcrum vel falfum fignificansj/^r*- pcfitio dicitnr , vt eft pracmilfa, feu principium, ex quo aliquid probatur. Gluaftio verocftcnun- ciatio per niodum interrogationis propofita,& harc probata dicirut conclufio. Quarc cum quac- ftio fit dubitabilis propofitio , fcquitur propofi- lionem detnonftrabilera neccfrario efle dubita- bilem, DiSiltnUex- ^ /fia propofitio,Tantum vnumefi,8cc Ji^ota,qi\6d clupua. cj^- didtio exclufiua affirmatiua pofita a partc fub- '""''' ie(fbi excludit praedicatum ab omni eo,quod non

eft fubieftum , vel de quo non formaliter prx- dicarur fubicAum , vt Tanttm homo currit , cx- cludit omne id , quod non eft homo , vt fir fen- fus, quod non cft homo non currit. Didlio vcr6 exciufiua afHrmatiua pofita a patte praedicati,ex- cludit k fubied:o quicquid non pracdicatur de • pra?dicato formalitcr. Verbi gTmii,Petriu efi tan- tumhomo, excludit a Petro quicquid formaliter non pracdicatur de homine. Vndc ad propofi- tum dico , quod aliud eft dicerc Tantum vnum efi ens-,&c diceie,E nsefiwium tantum ; prima enim fa- cit hunc fenfum , crrs eft vnum , & quod non eft cns,non cft vnnm i fccunda vei6 facir hunc fcn- fum, cns eft vnum numcro, & nuilum numerum habet practer vnitatem. 16. Nota fccund6 , ;qu6d cxponcntcs huius pro-

Lib. I. Phyficorum

tnuncialfo, propcfitio , ^ ^Htftio diffe- rMitt.

poRtioms,tantitmvnumefi,Cunt ifta!,ens eft vnom, & quod non cft vnum , non eft ens , & vtraquc cft vcra; vniuerfalis autem fibi correfpondcns de terminis ttanfpofitis , ( dicuntur autem termini tranfponi , quando fit de fubiedo pracdicatum,& c contra ) eft ifta , Otrme ensefivnum, quas ctiam eft vcra ; quarc & hacc propofitio tantitm vnum 'fi , crit vera. Scd non ad fcnfum Parmcnidis,vt dicit hic Scotus.

EXPOSITIO TEXTVS.

ETtjiuoniamden4turaquidem,Scc. Hicimpro- I7. rbat opiniones Parmenidis, & Mclifli, & pri- Ttxt.it, mo contradicitconclufionibus corum. Secundd, ^uibufdam fequacibus eorum , & terti6 contra- dicit corum rationibus.Secundum ibi ; Centttrba' ti. Tertium ibi , Et ex «juibus. Primo probat,qu6(i non tantum vnum cft , dicitque primo , Princi- pium maximum omnium proprium , fupplc dif- putandi contra Parmenidem , & Meliflum cfle, quoniam multiplicitcr dicitur id quod cft.Dein- de probat,qu6d non tantum vnum cft per exclu- fionem pluralitatis entimTi,per duas rationcs.Pri- ma eft , quia vcl illud vnum cft fi:bft-intia , vcl vide zimarl quantiras,vel qualitas, aut aliquod aliorum:fi di- "? tMb. lit. c. catut quod fit quantitas , vel quaHtas,hoc eft fm- /•^•»»>''»/'4» poflibile ; quia nullum aliorum Pfaedicamento- rum feparabilc eft ^ fubftantia : nam omnia adlu infunt fubflantiac.Sidicaiur , qu6d fit fubftantia, hoc eft impofllbile ; quia Meliffiis dicit illud ens cllc infinitum : modo fubftantia fcipfa ncc cft fi- nita , nec infinita , quia infiniti ratio quantitati congruit , & non fubftantiz , nec qualitati , igi- lur fi fit fubftantia,habet quantitatcm, & fic plu- ra erunt , videlicet fubftantia , & quantitas. Ex ifta litteta capttur,qu6d quantitas fit res diftin- 6ba a fubftantia, fed quid de hoc debcat dici,vide- bitut in quacftionc.

Q^V ^ S T I o VII.

Vtmm ens dicatur nuniuoce de fuhfiantia, f£ accidente^

Aiifl.^(ff«j(M 9. Simplicius^«mOT.i3.TheiniA!us »««.!}. D.Thom. leB.i. Albert.mff 1. caf.t, text, ij. Scotus in t.dift.i,qU4ft.i.^ini.dift.i.qud/l,}.^in i.dift.%. qutft, I. Capteoliis in i. di(l.t. qutft. i. Suarez tom.i. Metsfh. dijp.i. Fonfeea ^.Met»fh. c»f.i.qMtft.i,\i\if^\\. ihid, ^utft.i, Socus infrtdic, cmf.^.qutft.i.

\i R G V 1 T V R quod ficquiaaliter fcquoc retur,qu6d primum ptincipium non ef- i^et pcr fe notum, & immediatum ; con- fequcns eft falfum,vt patet ^.Met. tcxt.8. Confe- qucntia tcnct, quia primum principium eflct di- ftinguendum, cum in co ponatur hoc nomen ens, quod pet fcnon eft vniuocmn.

Secundo. Quiaantiqui dubitaueruntdclucc, vtrum cflet fubftantia , vel accidens , & tamen non dubitaucrunt vttum eflet cns;igitur hoc no- men ens eft vniuocum ad fubftitiam, & accidcns. Tcrti6. Quia quibus cft vnus tnodus cflcndi, poteft efle vnumnomecommunevniuocum im- pofitum fecundum illum modum €flendi;fed fub- ftantiae , & accidenti eft idem modus eflendi ; er- go, &c. Maior patct , quia fcientiac, albedini , & figurs cft vnum nome commune vniuocum,puta qualitat eo qu6d eis eft vnus modus eflendi , puta

alterl

Qu^eftio V 1 1. "^

alteci inhaerere qualificanclo : & minoc apparec, quia fubdantise & accidenti conuenit eile for- nialicer. Vnde licet accidens Cit fubiediue per fubftantiam, tamen formaliter eft ex feipfo.

Quarto. Qupniam H fubftantia: , & accidenci non elTec vnus conceptus communis , hoc e0et pro canto , quia accidens inhzcec fubftanciac , & dependec a fubftantia , fed iftud non impedic. Probo , quia forma inhsrec maceriz : & tamen tam formaE , qu<tm materiae eft vnus comniunis conceptus, puta fubftantia.

Quint6.Homo dependet k Deo infcparabilius, quam accidens ^ fubiec^o ,quia Deus non poteft facere hominem non dependcre a fe , & tamen poteft facere accidens non dcpcndcre i fubicfto, mod6, hoc nonobftante,Deo,& homini eft vnus conceptus communis, fcilicet ifte conceptus/«^- ftantia.

Sexto. Quia ifta eft vera , Subftantia eft prius ens accidente. Tunc igitur , vel ifti termino ens corrcfpondet conceptus communis fubftanti<T, 8c accidenci ; Sc habecur propoHcumi vcl cor- refpondcc fibi concepcus fubftancia^ tancum , & tunc nihil eft dicere , ni(i qu6d fubftanria eft prius fubftantia, quam accidens,qnod eft falfum: quia. accidens non cft fubftancia; vel correfpon- det fibi concepcus accidencis, &: tunceiFet.di- mkam quod fubftantia cft prius accidens , quam accidens ; quod eft impoffibile , igitur oportec, qu6d intelligatur primo modo.

Septim6 fequeretur, quod altera iftarum dua- rum ciTet concedenda.nullum cns eft fubftantia, puUum ens eft accidcns , confequens eftfalfum, vt noium eft. Probatur confcquentia.quia vel ifti cermino em correfpondec conceptus proprius fubftanti^ tantum;& tunc fecundapropoficio eft vera, vel correfponderet conceptus propriiis ac- cidentis; & cunc prima eft vera,vel correfponder concepcuscommunis vtriquc , & habcturinten- tum.

Odauo , Subftantiac , & accidenti funt aliqui coiiccptus communes , igicur 8c conceptus entis efteis communis. Tcnet eonfcquentia.quia con- ceptu$ eniiseft comrnunior aliis.Antecedens pa- iet,quia fubftantiaf, & accidenti funtifti termini communesjfcilicet, fignificabile, incomplexum, applicabile,intclligibile,quia fecundum eamdem rationem dicuntiir de fubftantia, & accidente, fcilicct fecundum iftam, qas eft mouere intelle- ftum.Secundo patet anteceden$,deiftis cerminis extenfum, hinarittf, ternarim, & huiufmodi.

Nono , quia vnitati fcientiae, & etiam poten- lia; cognofcitiusB correfponde vnitas obicdi: fed Metaphyfica eft vnica fcicntia , & intelledlus eft vna potentia cognofcitiua, quarnm obie£tum cft ens in fua tota communitate , igitur ens in fua communitate eft vniuocum : & per confcquens fibi correfpondebic conceptus communis , fub- ftantia , & accidenti.

Oppofitum arguitiit per Ariftotelem in ifto primo text.19.vbi dicit, quodprincipiummaxi- mum , ex quo antiqui polTunc impugnari , eft, quodmuitipliciterdicitur ^«o«/(r/?,id eft , quod ens dicatur multiplicitcr : modo tcrminusmul- tiplex eft asquiuocu';.

Secundoper Ariftotelem 4. Mecaph ccx.i.vbi dicic.qnod fimile eft deence,ficuc de fano, quod dicicurde animali ,& vrina : modo certutn eft, quod ifte cerminus fanum dicitur aequiuoce dc animali, & vrina, igitnr & ifte terminus em dici- Smi optr. Tom. 1 1.

25

tur aEquiuoce de fubftantia , & accidente ; & hoc idem patet perPorphyrium cap. de Specie.

In qua:ftione primo videbitur qualirertermi- nus dicatur xquiuocus , & de effc accidentium. Sccundo refpondebitur ad quxfitutn.

Quo ad primum ; notandum,qu6d res illx di- cuntur aequiuoce fignificari , quarum eft vnum nomen,& fecundiim illud nomen correfpondent fibi conceptus in mence diuerfi ; & cunc illi con- cepcus vel habenc aliquem ordinem inccr fe, vel non ; (\ non, cunc dicitur acquiuocum \ cafu ; vel habent aliquem ordinem,& hoc duplicitcr. Vno modo,qu6d ordoilleproueuiatex media fimili- tudine;& tuncordo illeconceptuum correfpon- dec termino,qui vocacur acquiuocum «iconlilio, &terti6conceptus illipoiruut habere dcpcndcn- tiam,attributionem,&otdincm inter fc : & tunc cecminusdicituranaIogus,cui correfpondent illi conceptus. Vndeanalogiaeft ordo conccptuum correfpondentium vni terminoh.nbeiitiuiTi intcr fe depcndcntiam, & attribucioncm,caufatas non exvoluntaria impofitionc, fcd exnuturarerum obic(a:arum;& fic ifte termiiius/Stwwj dicitur ana- logicc de animali , & de vrina. Vnde prim6 , & principaliterdicitur dcanimaIi,&confequentec dicicut de vrina , non per iinpofitionem nouani, fed quia fequicur quafi naturaliter ex prima ira- pofitione.

Secundo notandum, ficutdicic Commentatot in 1. de Anima, com. 3. qu^d folum compofitutn propric eft fitbftantia,& ide6 formaeftadus, vel difpofitio matefiac,fecundum quatn compofitum dicitur fubftantia,& hoc aliquid. Ita fimiliicr di- citur dc accidcntibus,qu6d accidetia funi difpo- fitiones,feu modi fe habedi,quibus res talicer,vcl alitcrfehabenc.vt albedo.qu^fecundii Ariftotcle idem eft, quod eife album , cft difpofiiio,feu mo- dus fe habendi, fecundutn quem rcs dicitur alba.

Nunc ponitur ifta conclufio , quod * impoffi- bile cft accidens feparari a fuo fitbiedo.Probatur, quia illud eft impoffibile , quod implicat contra- didionem ; fcd accidens feparari a fuo fubiedo implicat contradidionem , quia impoffibile eft elfe album, & quod non fit album,at feparata nl- bcdinc non eft album , & fi albedo eft,album eft: quia impoffibile eft,qu6d fit albedo,& quod non fit albutn , ergo feparaca albedineerir album , & non eric albura, & ficuc arguitur de allbedine, ita poccft argui de quolibec alio accidence.

Sccund6. Quia itnpoffibile eft imaginaci , vel cognofcere accidens feparatum a fuo obiedo, igitur hoc eft impoffibile. Tenet confcquentia, quiaquibufcunque conuenit efrc,conuenit eti.nni cognofci,& imaginari ; & anceccdcns patet,quia in conceptu accidencis includitur conceptus l"ub- ftantiac ; igitur impoffibile eft cognofcere acci- dens,nifi fimul cognofcendo fubftantiam. Ante- cedens patet per Ariftoteletn ^.Metaph tex.i.vbi dicit.quod accidentis efTe eft alteri ineftejfcilicet fubftantias. Similiterdicit in ifto primo, tcxt.ifi. qtiod in definitione accidentis dcbet poni fubic- tlum , ficut in dcfinitione fitni debet poni nafus; igitur impoffibileeft cognofcerc accidens ,nifi cognofcedo illud alterum,cni ineft,ficut impoffi- bile cft cognofccre fimii i.on cognofcedo nafum.

Ex conclufione fequitur, qu6domnisconce- ptus eff complexus, per quem concipitur acci- dens ; patet , quia in omni taU iucluditur con- ceptus fubftantiac.

Concra corollarium obiicitur: quiatunc fe- C qucre

I)iuiji$ jut' fiionit.

4. §lu*,funt rts qug tquiutce Jignificuntur.

^naltgia juid/it.

6.

ImfflfthiU

eft acciJeni i fubieHo fefa- rari.

Cauti tegi.

8.

26

Lib.I. Phyficorum

Ctmfle^cum

#/? duflex.

10.

queretur, quod nullus cpnceptus accidentis cflet iiicomplcxus.conrcqitcns e(l contra Atiftotelem in Przdicamencis in illa partetextus , Secundnm nuUam complexionem,8cc. .Refpondetur,concedcn- do confequcnsiad Aridotelem dico,qu6d aliquid diciturcomplexum dupliciter: vnomodo,quia fibi correfpondet oratio perfe<fla,& fic intelligi- turilla diuifio Ariftorclisi Aliomodo ,deora- tione imperfedla, & fic funt termini incomplexi de Priedicamentis accidentium , ficut alhum , ni- grum , funt complexi , eo quod eis correfpondet conccptus complexus.

Secundo. Quia accidcns eft fcnfibile per fe, vt patet fccundo de Anima,text. 6j. igiturpoteft folitarie concipi fineconceptufubftantia:, &pa- tet hoc ; quia fubftantia poteft percipi concepcu incomplexo ; aliter nullus cflTet conccptus in- complexus j igitur mulro fortius & accidcns, cum fubftantia fit fcnfibilis per accidens. Re- fpondecur,quedaccidensnoneft fenfibilcper fe, fic vt folitariepercipir.iur, imdfubftaniiaeftfcn- fibilis pet fc , fub conceptu tamen accidentali, Vnde video parietem , licct non videam ipfum cfle parietem, fcd eire album.

Tertio fequitur , qudd non eflet difFercntia inter concretum , & abftradum , ex quo abftra- ftum fignificat fubieftum , ficut & concretum. Refpondetur negando confequentiam:quia con- cretum importat fubiedbum in redlo , & qualita- tem in obliquo , vt album dicit habens albedi- nem ; fed abftradbum importat qualitatem in re- 6to, & fubiedium in obliquo, vt albedoalicuius cntisalbedo, & iftud habeturex quartoMeta- phyficz, text, 2.

Quarto fequitur, quod fnbftantia,& accidens dicuntur ad inuiccm rclatiue , & fic fequitut, quod nuUum accidens clFet abfolutum. Refpon- detur ncgando confcquentiam : quia termini re- laciui,fic fc debent haberc , quod ficijt vnum co- rum includit alium,feu conceptum alterius,ita & c couuerfo ; fed (\z non eft hic : quia licct conce- ptas accidencisincludac conceptum fubftantia-, non tamen e conuerfo conccptus quiditatiuus fubftantia; includit conceptum accidentis.

Quinto , quia Mathematicus confidcrat acci- dens finecoqnicione fubftanciac : nam in dcfini- tionibus acciientium non ponil fua fubie6la,igi- tur pofTumus cognofcerc accidens fine cogni- tionc fubftantiar. Refpondctur , quod Mache- maticus non habet verum conceptum dcacci- dence:quia imaginacur dc iis, ac fi cftent res pcr feexiftcntes : modo hoceft falfum,&ide6 dicit Commentator qu6d propoficioncs Mathe- maticz , funt incapitulo propoficionum imagi- nabilium.

Sext6 , quia in Sacramento altaris funtacci- dcncia a6tualicer cxiftcntia fine fubiecflo , & co- gnofcuntur finc cognitionc fubftantias; igitur Cauti Itg*. totum , quod dicitur cft falfum. Refpondetur, quod •' per tale mir.iculum mutacur nacura acci- dcncis.igitur mutacur nomcn,& definicio ipfius: nam .iccidcnti iic fcparato compccunt conditio- ncs fubftantitc,vt quod poteft nucrirc,augmenta- re , cx ipfo poccft cftici aliud,& ita de aliis, & ita mutatur natura accidcntis , ac fi natura humana mutarctur in nacuram afininam.

Sccunda conclufio. Tcrminus communis ad aliqua duo , quorum vnum cft magis pcrfedlum, & aliud minus , non dicicur analogicc dc iftis duobus propter hoc,qu6d altcrum cll pcrfedius:

M.

ir.

ica vt de pcrfcdiori non dicatur per prius , & de miniis pcrfedo pcr poftcrius.Probacur,quia tunc Deo , & homini , & afino nuUus cftct conccptus communis vniuocus.

Quantum ad fecundurnnotandum,qu6d pra;» dicano quiditatiua dicitur ab cfle: vt ifta cft qui> ditatiua Homo ejl animal: quia cftc hominem , eft cfte animal,fimiliter ifta, alhedo eft coior: quia clTe albam eft eflc coloratum:fed ifta non ; homo efi al- btu; quia efte hominem noaeft elTc coloracum.

Nunc ponuncur conclufibnes. prima eft.Ifte' terminus r»j non dicicur vniuocc dc fubftancia, & accidence. Probacur,quia fi diceretur vniuoc^> tunc aequaliter dicereturde fubftantia, & acci- dentc:mod6 confequens eft falfum : quiadc fub- ftantia dicitur.fimplicitcr loqucndo,qu6d fit ens, fcd dc accidente dicitur non vcrc,fcd quafi,vt di- cit Atiftotcles 4. & 7. Mctaph. text.z. & i j. Ac- cidensnon dicitur ens,nifi quiaentis.

Sccund6,fi ita eflct, fequeretur, qu6d hoc no- mcn ens cffet genus ad deccm Pr^dicamcnta,con- fequcns eftcontraAriftotelcm 7.Metaph.tex. ly. & contra Porphyrium, capit.de Specic.Probatut confcquentia pet definitionem Generis. Et fi di- catur,adhuc aliud obftaret , quia non cflet gcnus, eo qu6d accidens inhzrct fubftantiq,& dependec <ifubftantia.Iftud nonvalet,quiahomo dependec h Dco , & tamcn Deo , & homipi cft conceptus communis vniuocus.Similiter materi5,& forma:, quarum vnainha:retaltcri,vt patuit arguendo.

Terti6 , quia cjis non praidicatur quiditaciue arqualitcr dc iftis:Nam efle albii.non eft cflc ens, vcl aliud.fed eft eflealiquale, vel eflc difpofitum.

Ex quo patet,qu6d hoc nomen ens dicitur ana- logicc de fubftantia, & accidencc : quia per prius dicicur dc fubftancia,& fecundari6 dicicur de ac- cidence , in accributioae ad fubftantiam.

Secund6 fequitur , qu6d hoc nomen ens cft aequiuocum ad diuerfa Prasdicamenta acciden- tium ; patet , quia ficut dicitur de fubftantia , & accidcnte fccundum conccptus diucrfos , ita etiam dc Przdicamentis accidentium.

Secunda conclufio. Subftancia, & accidcns poflimt concipi vno conCeptu vniuoco denomi- natiuc. Probatur, quia iftud nomen extenfum di- citur de fubftantia , & accidente fccundum eam- dcm rarionem , igirureft vniuocum adilla. Te- netconfequcntia, per definitionem vniuoci: & ancecedens apparet , quia dicitur dc vtrifque fecundum rationcm , qu£E eft habere partcm ex- tra partem.

Sccundo patet de iftis terminis fignificabile, intelligibile , duo, tria, & huiufmodi, dequibus argutum fuit antc oppofitum; & caufa huius conclufionis eft , quia conccptus dcnominans futnitura proportione, vel habitudine alicuius modi fe habendi, & ideo in quibufcimique rcpc- ritur confimilis proportio , & modus habcndi omnibus illis conuenit nomen fumptum abilla proportione, fub habitudinc : vcrbi gratia, iftud nomen idem , fumitur ab habitudinc , quam rcs habct ad fe ipfam , fccundum cjuam bxccft ve- ra, Tu es «/,& quia confimilis habitudo repcritur inquajibet remundi.igitur deqiialibetrc niun- di dicitur hoc nomcnidem. Patet igiturqualiter ho^nomen ens, autm, & huiuliiiodi nomina tranfcendcntia naturam connor3ntia,dicuntur analogicc de fubftantia, & accidentc.

Ad rationcs.ad primam. Sequeretur quod pri- mum principium, &c. negatut confequcntia,

quia

PrtJiealii qtuditatiu» dieitur 4^

effe.

»3-

M-

»y-

Quxftio VII.

^7

•7-

ViJe Scttum vbi fnfr. ad 14.

18.

Attidens bi- fariam futni fotift.

19-

Aliud iH «fft de fjfen- tia : aliud efl tjfe idem tf- fentitUiter.

quia poteft determinate concipt in altero illo- rum principium , & in quocunque illorum acci- piatar fcmpcr eft Tcrum.

Ad fecundam dico,qn6d antiqui habuerunt conceptum diHundum dclumine,vt puta qu6d edetfubftantiajvel accidens, determinate tamen inueftigauerunt aneiTet fubflamiajvelaccidens.

Ad tertiam negatur minor,quia modus efTendi accidentis eft alteri inefre,& fubftantiz non.

Ad quartam dico, quod hoc eft,quia accidcn- tis eflc cft inefle alteri,fcilicct rubftantia,& quan- do dicitur de forma, & matcria , poteft conccdi, quod forma ( flmpliciter loquendo ) non eft fub- ftantia,fed fecund6m quid,fcilicet quia eft adius, quo compofitum eft fubftantia.

Ad quintam. De dependentia hominis ^ Deo, dicoquod non eft flmilisdcpendentiaacciden- tis ^ fubftantia.

Ad fextam.Quia fubftamia.&c.concedo iftam, quod fubftantia eft prior accidente: quia ifteter- minus^r(0r, eft terminus connocatiuus ; modo ▼erum eft quod pofllibile eft terminum conno- tatiuumcfle vniuocum ad fubftamiam,&acci- dens.

Ad feptimam dico fecundum Ariftotelem, qu6d qu^libet illarum eflet diftinguenda fecun- dum modum fallaciz a;quiuocationis : quiavcl eapituribi ens pro fuoprincipali fignificato,& primo, & tunc concedcndum eft.quod omnc cns cft fubftantia , vel capitur pro fuo flgnificato fc- cundario, & tunc concedendum cft , quod omne ens eftaccidens.

Ad otftauam de tcrminis connotatiuis, feu dc- nominatiuis eftconceirum.

Ad nonam concedo , quod obieSum tale ha- beat vnam rationem, vel faltcm fi habeat plures, qu6d omnes habent attributionem ad primam rationem ipfius , & idco liccr ens habeat ratio- nem fubftantia: , & accident:s , tamen ratio ac- cidentis habet ordincm, dependentiam , & at- tributionem ad tationem fubftantix , qus cft prioc ratio cntis.

ANNOTATIONES.

* TMpoffihile efl accidens feparari a fuo fithie&o, l&c Nota, ex Scoto in 4. fent. d. i i.quzft. i . quod accidens poteft fumi dupliciter , vno modo pro per fe fignificato,id cft, pro illo,qu6d in pri- mointeIled^uhuiusnominis4c»^«mintelligitur, pro eo videlicet,quod cft cfTe alteri inhsrcns.Se- cundo modo pro denotninato , hoc eft, pro illo, quod ab inhazrentiadenominatur inhzrens, ver- bi gratia, pro quantitate , vcl qnalitate, accidens cnim ciim fit nomen concretum , fignificat ali- quam formam , puta accidentiam , feu inhxren- tiam,ficut fuum principalc fignificatum.

Nota fccund6,qu6d talc accidens pro denomi- nato eft duplex.fcilicet abfolutum , ficut quanti- tas, & qualitas; & refpccliuum , ficut fimilitudo, paternitas, filiatio,& zq«alitas,& fimilia.

Nota tcrti6 , quod aliud eft efTc de efTcfltia alicuius, aliud cft cffc illi idem eflcntiaiitcr , pri- mo modo illud eft de eflentia alicuius , quod cft idem illi quiditatiuc , & in primo modo diccn- di per fe. Effc idem efrentialiter cft conuenire in eadem naturacxiftentc & fingulari , & hocmo- do paflio eft idcm eircntialiter cum fuo fubic- (So. Ifta: du£ idcntitates fic fe habcnt ad inui- cem , quod quicquid eft de effentia alicuius , cft Sceti eper. Tom. J /.

illi idcm eflcniialiter , fcd non c contierfo : nanj fubie&um & propria pafliofunt idem eflcntiali- ter,quia habent vnam naturam contrad^amad cxiftcntiam, & fingularitatcm , pcnes quam ncu- ttum iftorum cft ab alio fcparabile , & tamen neutrum eft de cfTentia alterius.

Nota quati6,qu6d inhajrcntia eft duplex,qu«- dam adfcualis , quz eft ipfa vnio a<flualis acciden- tis, exiftentis in fubiedo cxiftente.vt adus qui- dam , & perfedio cum potentiali perfedibili. Quxdam vero eft inhsrcntia aptitudinalis , qux cft depcndentia, feu cflentialis ordo accidcntis fecundum quiditatem fuam ad fubicftum. Et in- tcr has inhzrcntias differentia extatnon parua; ca namque qua: adualis eft , circumfcribitui k dcmonftratione , cum demonflratio abftrahat ab cxiftcntia, & k conditionibus cxiftcntix. Sccun- da ver6 inhzrentia, fcilicet aptitudinalis,quz ell paflio , demonftratur. Prima inhzrcntiaeft con- ditio cxiftentiz, nec femper accidenti ineft. Se- cunda vcc6 femperincft, fubiedo cxiftcnte, fiuc non.

Nota quint6,qu6d ficut noninhircre, & non poffc inhzrere itton cft ratio fubftantiz , vt fub- ftantia eft genus , ita inhzrere non eft ratio acci- dentis , vel alicuiusgeneris accidcntis , vt docec Auicenna 2. fuz Metaph. & Scotus in Quodlib. fcd fubftantia eft illud fubftratum , cui conucnic non inhzrcre,vel cui repugnat inhzrcre,& acci- dcns vt quantitas , vel qualitas,cft natura cui conuenit inhzrere , vt etiam docct D. Thom. Quodlib.S.qusft.j. & i.p.q.j.art.j.ad i.Vbiaic, qu6d fiibftantia non figmficat hoc, quod cft cffe pcr fc, fed fignificat taiem naturam , cui compe- tit hoc, quod cft elfc pcr fe , quod tamcn cffc pet fe non cfl ipfa cius cflcntia, Quarc idcm pofTu- mus diccre de accidcntc , quod fignificat talcm naturam, cui competit hoc, quod tft eflc in alio, quod tamen eflc in alio non cft cius cflcntia , at- que adeo cum dicitur fubflantia eft , quz pcr fc eft ; vc! accidcns eft , quod eft in alio.non cft de- finitio,fed circumlocutio verz dcfcriptionis,quae ira intclligitur; fubftantia cft rcs,cuius naturz debetur non efTc in alio,&accidens cftres.cuius naturz dcbctur cffein alio. Vndepatct,qu6d etfi miraculosc accidcns fic fiuefubicdio,nonegredi- tur tamen definitioncm accidcnris , quia cire in fubicdlo naturz eius debetiT , & adhuc manec eiusnauirn,cui debcturcflc inalio.

Ex his dico prinio, quod ir.hzrcntia aptitudi- nalis , aut adualis non cft de efll ntia alicuius ac- cidentis,fiucabfoluti,fiucrcfpe£liui.Dico fccun- d6 , qu6d accidcns abfolutum eft idem effentia- liter cum inhzrencia apticudinali , non tamcn cum adluali. Dico terti6,qu6d accidens rcfpefti- uum eft idem realitcr cum vtraque inhirentia, fcilicet aptitudinali, & aduali.Hzcaflerta fufti- cienter probata , videre potcs in Commciitariis noftris fupcr 4. fcnt.Scoti Tomo i .dilt. 1 1 .quzft. i.art. I. z. & j.

Ex quibus fequiturprim6, quod accidcns pro pcr fe fignificato.feu pro formali fcparari nequic i fuo fubicfto , ita vt contradidioncm inuoluac accidentiam,fcuinh^rentiacircfinefuofubic6bo.

Sccund6 fcquitur ,qu6d feparatioaccidcntis refpcftiui a fubiedo cxtendendo nomen fubic£ti ad fundamentum implicat contradiilioncm.

Terti6 fcquitur quod omne accidensabfolu- tum , quodcumque fit illud, potcft fcparari k fuo fubicdto , & cfle Cne illo , & hoc fiue fubicftum

C 2 ma

zo.

InhdrenliM tft di^Ux.

ZI.

11.

Inhfentia non eft de if- fetttim acti- dentis.

23.

28

Lib. I. Phyficorum

*4-

^rt »eciiUas fifar4ium fnuterurpofi- fiu) recipien- 4» moJum fubfiantit.

tf.

%6.

Ci>:i eptui tfi dupltx.

mane^t , (lue non maneat in re , & in ciFedlu ; £c hoc loqucncloabrolute,& virtute diuina,& hzc ttia coruUaria fufficienter probata rcperies , vbi fupri,art. 4. & j.

Ex quibus fcquitur quart6 , quod Scotiis in hac quxAione loquitur vt merus,& Hmplex Phi- lofophus naturalis : nam Philofophus naturalis exiftimatfeparationemaccidentis^fubiedocum conflantia iplius elfc impofllbilem , non quia in conceptu accidentis includatur quiditatiuc con- ceptus fubilantix , vt videtur dicere hic Do(Stor fiibcilis, fcd quia Philofophus ponit ordinem cnularum iimpliciter neceflarinm, vtdocet Sco- tus in 4. loco fupr^tclato , & nos ibi explicaui- musart.5.

^ RejpondetHr y ^uad per tale miraculum mutatHr natura accidemit. Nota quod accidens fcparatum in Sacramento altatis priuatur poiitiuo reali , & incrinfeco modo,quemin fubiedo habet,qui appellatur adtualis inhxrentia. Secundo tale ac- cidens priuatut fpeciali conferuatione , qua in cfle conferuabatur i fubie£l:o. Patet, quiacum iam fubiedum dcftrudtum Ht , non poteft am- plius accidens conferuare , & in hoc conueniunt omnes Theologi. Sed dubium eft an accidens feparatum mutetur pofitiue recipiendo modum e(reiidi a6luali jnhzrenciz repugnancem. De qua re fuit quorundam opinio , qu6d quando Deus feparat accidens a fubiedo , tribuit accidenti nouum ede exiftentix , eo qu6d accidens in fub- iedlo exiftens non hahet proprium cflc exiften- tia:, atque adeo quando feparatur a fubie(9:o , de- bet illi tribui nouum efle, per quod exiftat.Hanc fcntentiam aliqui tribuunt D. Thomx j . par. q. 77. art. I. inrefponnonead 4. quam videturfe- qui Scotushic : im6 latius loquitur cum dicir, quod per tale miraculum mutatur nacuraacci- dentis , ac H nacura humana mucaretur in natu- ram afininam, ex quo videtur feqpi quod poft: tranrubftantiationem panis , accidens non re- nianeat accidens , fed verfum Gt in fubftan- tiam , quod eft falfum , & contta fidem , quas determinat vcrc accidentia poft confecratio- nem fine fubiedlo remancre , at fj mutacencur iri tiaturam fubflancix »iam non remanerent ac- cidcncia. Ideo hanc fencenciam fubciliccr im- ptignac Scotusin quarto,loco fupracitato,& nos ibidem atcic. 7.

Caietanus ver6,}.par.qua:fL77.3rr.i.&Su3rez Tomo }. quxft. 77. difp. $G. fedione 8. etfi non codcm modo id explicent, dicunt , quod quanti- tas ^ fubie^o feparata, licet non acquirat no- num effe cxiftentix , acquirit tamen nouum effe fiibfiftencix, quale habcbac fubftancia ; quam fentcntiam nos impugnauimus, &reiecimus vbi fiipra,art.8.&cum Dodorefubtili diximus nihil noui addi accidentibus, vt exiftant finc fubicfto, fcd ea racione cantum finefubiedo exifteretqua- tenus Deus qui conferuabatinaccidentibus duo, fcilicet exiftere in fubiedlo , ( licct enim ifta duo, faiteni ratione dillingucre) iam conferuat, prius fine pofteriori, qu« opinio veriflima eft. Non lo- quitur ergo hic Scotus fecundum propriam fcn- tentiam.

c Ifte termima ens non dicitur vniuoce , &c. No- ta, qu6dScocus i.fent. d. j.qu«ft.i.& 2.& d.8. qiizft.}.& in 4.Metaph.tcnet ens effe vniuocum Deo, & crcatura: , fubftantix , & accidenti , hic autem dicit cns iquiuocum cfTc ad fubftantiam, & accidens. Vnde obfcruandum cfl primo du-

plicem cfTeconceptum, formalem qui attendi- tur ex parce intelledus , & eft ipfa notitia : & ob- icdiuum , qui fe tenet ex parte obiedli , & eft ipfum obiedlura conceptum. Huiufmodi conce- ptus obie^tiuus duplex eft, vniuocus , qui habec nominis, & rationis : & aequiuocus , qui habec vnitatein nominis, & non rationis.

Secund6 obferuandum eft,qu6d conceptus ob- iediiuus dicitur vniuocus tribus modis , fcilicec Phyficc,Metaphyficc,&Logicc. Primomodo di- cit vnitatem nomiuis , cui cotrefpondet vnitas rei , quz non eft diuifibilis in plnta alterius , & alterius ratiouis , cuiufmodi eft natura fpeciiica, & in ipfa re fic vniuoca non latent xquiuocatio- nes,qu« latent ingcnere.vt ait Ariftoteies 7.hu- ius. Secundo modo eft aliqna vnitas realis alicu- ius primae intentionis abftrahibilis a pluribus, qux ipfam participant feclufa quacunque intcn- tione Logica.Tertio modo eft realitasprimse in- tentionis fub aliqua fecunda intentionegeneciSi aut fpeciei, vel alcerius przdicabilis.

Tertio obferuandum eft, qu6d quadruplex eft gradus vniuocationis. Primushabet vnitatem ra- tionis,communis modi efTendi , ordinis efTentia- |is, & gtadus petfe&ionis:hoc pado fola fpecies infima eft vniuoca, quia habec vnicam rationem fuis inferioribus communem : habet etiam in ipfis eurodem efTendi modum, defcenditqueiij ea inferiora,fecundijm eumdem OTdinem,& non fecundiim prius & pofterius efrentialiter \ qui;^ indiuiduapiufdem fpecieinon ordinantur effen- tialitet,id eft,non habent inter fe ordinem effen- tialem,eftquenacura fpecifica in omnibus infc- rioribus fecundiim eundem perfedionis effentia- lis gtadum ; non eft effentialiter perfe<Stior in vno indiuiduo, qukm in alio.

Secundus gradus vniuocationis habetvnica- tero tationis , communis modi efrendi,& ocdinis efTcntialis; deficit tamen in vltima vnitate,vidc- licet in gt adu pet feftionis , quia res , quz fic eft vniuoca, eft effentialiter perfedlior in vno,quim in alio , quod prouenit ex re fibi adiunda : hu- iufmodi funt genera , quz ex differcntiis fibi ad- iundlis funt efrentialiter perfediora in vna fpe- cicqukminalia, ficutanimal petfedius eft in homine , qu^m in equo , quia in bomine adiun- gitur difFerentiz efTenti^li perfedioti , quim iti equo.

Tertius gradus habet vnitatcm racionis com- munis multis , & etiam vnitatem modi effcndi, quia fecundum eumdem effendi modum eft in fuis inferioribus , cztertim non habet vnitatent ordinis elfencialis , ficut cns , quud pet prius de- fcendit in fubftantiam ,quam in accidens,& nii- merus defcendit prius in binarium, quam in ter- nacium fecundum realemcxiftentiam.neque ha- bet vnitatem gtadus petfcdtionjs cirentialis.ficuc accidit in omnibus generibus.

Quartusgraduscft, qui folum habct vnita- tera rationis communis multis , non tameii ha- bet vnitatem modi effendi , neque ordinis clfcn- tialis, nequc gradus pcrfedionis; fic fc habec ens refpe<au Dei , & creaturz. Nam licct dicac vnitatem rationis communis Deo, & creaturz; non tamen habet eundem effendi moduro in Deo, & creatura ; quia in Deo eft indcpendcns, in creatura ver6 dependens : neqne vnitatem ordinis effentialis : quia ratio entis priiis eft \n Deo effcntialicer , quam in creacura ; neque ha- bct vnicatem gradus perfc6kionis : quia in Dco

cft

17.

Ctnctptm thitHiuus tribus m»du dicitur vni- Momt.

18.

Vniuteatit- ni* quttiru- fUx ifigroi^ iHS,

ZJ.

30.

Qu^ftio VIII.

3«-

ji.

JJ'

34-

3J-

eft pcrfcftiffimum ens , in creatura vcrd impcr- fedtam.

£x his dico prim6.Ens non eft vniaocum fub- ftantiz , & accidenri vniuocatione Phyfica, tum quia vniuocatio Phyfica in fola fpecie vlrima reperitur, quz in pluraaherius rationis diuidi non poted i tum ctiam quia nulium genus, etiam vltimis fpccicbus ptoximumcftifta vniuocatio- ne vniuocum,ex Ariftotcle y.Phyficorun» tex. ji. dicente, qu6d ingenere Ituent 4quiuocationei, quare multo minus erit tali vniuocatione cns vniuo- cum, cum fit remotiflSmum a fpecie infima.

Dico fecundo. Ens non eft vniuocum fubftan- tiz, & accidenti vniuocaiione Logica , quia ens cum fittranfcendens,non poteft concipi fub ali- qua intcntioncLogica generis.vclfpccici ,ciira huiufmodi intentiones folum appticentur limi- tatis,vt docet Scotusin Vniuerfalibus.

Dico tcrtio , quod ens non eft vniuocum fub- ftantiz,5>: accidcnti in prirao,necin fccundo gradu vniuocationis ex quatuor , quos notabili tertio pofuiraus, patet quia non in primo grada , eo quod talis eft vniuocationis Phyficse , quam non conuenireenti iam diximus : nec infccun- do , tum quia ratio cntis in fubftantia , & acci- dcntc non habet vnitatem ordinis eftcntialis, quia per prius defcendit in fubftantiam cftentia- litcr , quam in accidens , tum etiam quia ifta eft vniuocatio Logica, quam ab ente negauimus, & in hunc fenfum ioquiturScoius in hac quzftio- ne, quando negat ens cfTe vniuocnm fubftantiz, &accidcnii.

Dico quarto, quod cns eft vniuocum fubftan- tix,&accidenti,inrertio,& quartogradibusvni- uocationis,qa£ cft vniuocatio Mcraphyfica , pa- tet ; quia ad talem vniuocationcm fufticit vnitas conceptus obie(f!liui, communis fuis inferiori- bus, in quarto gradu,& tertins vltra hanc vnita- tcm requirit vnitatem modi cftcndi , etfi vnitas ordinis cftentialis, atquegradus pcifcdlionis de- ficiat ; fed ens refpc6iu fubftantiz, & accidentis habct has duas vnitate$,quare eft cis vniuocum, & in hunc fenfum locutus eft Scotus in primo Scntcntjarum locis citatis.

Ncque contra hanc vniuocationem obftant authoritates Ariftotelis , & Porphyrij : nam quando Ariftoteles dixit, i. Phyf. text. 1 1. quod principium maximiim,&c. loqnitur de multipii- citate fuppohioium , & non conceptuum , & quando ^.Metaph. tcxt. z. dixit quod ens fignifi- cat accidcntia per attributionem ad fubftantiam, ficut fanum fignificat vrinam , &c. Dico quod ficut fanum diciturde fanis fecundum maiorcm, & minorcm pcrfedionem j ita ens dicicur de en- libus , non tamen purc analogicc,ciim non dctur analogia finc vniuocatione, vel aquiuocatione, & Ariftotelcs ibidem negat cns dici iquiuocc,& quando i i.Mciaphcap.j.dixit ,ucqiie zquiuoc^ diciturensde fubftantia,& accidentc,neque vni- uocc,fcd mcdio niodo.dcbct intclligi , quod non dicituv vniuocc de fubftantia,& accidente ca vni- uocatione perfcda , qua fpecics dicitur de fuis indiuiduis,nequc a:quiuocc;fcdnicdio modo,ea fcilicet vniuocatione, quac maiorem,& minotem pc! fectioncm in fibi vniuocatis admittit.

Et quando y.Mctaph.iext.i.dicit.quod quan- rit.is , & qualitas non funt cntia , fed cntis entia, intflligendus eft, ac fi diceret, non funt entia per fefubl'; ^entia, benc tamen in aliis inhzrentia. £t ad illud quud aftcrir, qu6d ens fimplicitet di- Scoti oper. Tom. / /.

29

citut de fubftantia, de czteris autem prardica- mentis fecundijm quid,text. . 5. Dico quod intel- ligit , quod ens dicitur de fubftantia fecunduin diuerfum modum eifendi \ modo , fccundijm quem dicitur de accidente : cft enim fubftamia ens pcr fc, accidens ver6 ens in alio, & ideo fub- ftantia dicitur fimpliciter ens, & accidens fecun- dum qnid,non quod accidens non fit vere,& for- maliter cns , fed quod non fimplicitcr ficut fub- ftantia. Demum ad Porphyrium. Si (j»u emia vo- cet,8cc. Dico quod nullibi dixit Ariftotcles ens dici «quiuocc. Vel dicas,qu6d Porphyrius negat ens vniuocum Logica vniuocationc, ciim non poffit eftcgcnus.

Qjf^ s T 1 o VIII.

Vtrum quAntitas fit res diJiinSia a fub- Jlitntia 3 (^ qualitate ?

Ariftor. 7. diuin«rtim. Scotxisim.Ji/l.ti. qutfl.t. ^ in^. di/l.it.qti*fl.t,D. Thom. i.par.<]utf.-j-j.Mt.t. Duraod. in t.dtft.^^.qutfi.i. Ocham trad.ie Euchar. (Mp.tf.. ^ in ^.iift.it.quift.j. Rubion «» 4.<///?.li. jtt//?.} 4. ^^ 5. Maior ibid. qutft. t. Gabricl ibld.quift. i .arr. i.(^in t»- non.US. 44. Suarez tcm.t.Metafh.diJj/.^o./eff.t,

^^i^^ R G V I T V R qu6d non : quia fubftantia J^3^j cft diuifibilis in ea,quz infunt, quorum ^^1^2 quodlibet natum eft cftc vnum aliquod, & hoc aliquid, igitur fubftantiacft quantitas. Tenet confcquentia pcr definitioncm quantita- tis datam,! i .Mctaph.cap.de infinito : & antecc- densapparetdeligno, quodcft diuifibile induas mcdictatcs, quatum quzlibetcft aliquid, & hoc aliquid.

Secundo , quia quantitas per fui mutationem eft fufceptibilis contrariorum, vt patet de fuper- ficie , qux primo eft alba , & poftea nigra, igitut quantitas eft fubftatia per proprietatc fubftantiz.

Tertio , fi quantitasdiftinguatur ^fubftantia, fequitur quod duo corpora eircnr fimul : confe- quens eft impoffibilc , vt patet 4. huius, text.76. Confequentia patet : quia corpus de gencrefub- ftatiq,& corpus dc gcnere quatitatis ellent finiul.

Quarto , quia per Coinmentatorem in lib. de fubrtantia Orbis,duplices funt dimenfiones,quq- dam terminatac,& qui-dam interminarac,dimen- fiones interminata: funt coitcrnjr;fed dimenfio- nes rerminata: gcnerantur,&corrumpuntur:mo- d6 fi per dimenfionem intcrivinatam inrelligaiuc aliud qua materia,fequitur quod aliqua difpofitio fuerat perperuo in materia.quodcftimpoffibile.

Quinto , fi fubft.inti.-i non eirct quantiias, fe- queretur, quod diuifibile recipcreturin indiuifi- bili : confcqucns cft falfum , quia omne quod recipitur, rccipitur ad modum i«ipientis , & non ad modura reccpti, & idco li rccipicns fit in- diuifibile , reccptum eft indiuifibile. Piobaiuc confequcntia, quia quantitas, quat eft diuifibilis, reciperetuf in fubftantiam, quz de fui natura eft indiuifibilis.

Sexto, fi quantitas noneflct fubftantia,fcque- tetur , quod fi aliquod contiuuc rarcficrer , quod infinitz quantitates gcncrarcntur , & infinirx quantitates coirumpeienrur ; ^onfequcns appa- ret impoffibile,fcilicet quod res pcrmancntes ve- rc durenr per folum iniians.quod tamen oporte- rct fieri in ratefaftione continua, ex quo conti- nuc eifet alia, & alia quantitas.

C 5 Scpti

5°

Septim^. lilud , quod eft ptzfens quandtati fecundunn fc ; & quodlibet fui , ita vt lotum cft przfens toti , Sc pars parci, illud de fui natura eftquantum , fcd fubftancia eft taliterprzfens quantitati , igituc fubftantia de fui nactfra eft quanta , & per confequens fruftr^ poncrctur quantitas diftinda.

0<5lau6 : Quia fi quantitas fii res diftinfta; tunc fi per imaginationem , vel per poccntiam diuinam qnantitas fepararecur k fubftantia; quae- lo tunc , vtrum adhuc fubftantia habcret pattem extra partem , vel non : fi fic , fruftrk poncbacuc quaiititas ad extenfionem fubftantiz; fi non,cum pofltbile fit quantitatcm illam , aut imaginabile fubito feparari , fequitur quod poflibilceft,vel imaginabile , fubftantiam illam fubit6 moueri localicer; quod eft impoflibile.

Nono , omncm rem abfolutam pofteriorcm alia re,poteft Dcus deftrucrc priore re non muta- ta, fcd quantitas eft res abfoluca pofterior fubv ftancia ; igitur Deus poteft quantitatem deftruc- re fubftantia non mutata,quofa(5l:o,qu^to vtrum fubftantia habeac pattem excra partem, fic igicur fubftancia fe ipfa eft quanta , & per confequens fruftrk fuperadditur quantitas ; fi non , tunc fe- quicur, quod eft mutata localitcr , quod eft con- tra poficum, ponebatur enim ,qu6d Deus ferua- rcc fubftanciam non mucacam.

Decimo , fequicur, quod accidcnsnon eftet fine fubicfto in Sacraipcnto alcaris,quiahaberet quantitatem pro fubiedo.

Vndecin)6, Quia fi omnia poflunt atquc benc faluati non poncndo quantitatcm efte cemdi- ftindam» ficut ponendo, mclius eft \. oncre quan- titatem cflcrcmindiftinAam.fedomniapoflunt, &c. crgo, &c. Maior, & minor patcnt, quia fru- ftri fit per plura , quod potcft fieri perpauciora, ex primo huius, text.40.

Oppoficum arguicur per Atiftotclem in primo huius , text. 14. vbi dicit , qu6d fi fubftantiaSc quantitasfunt, duo-funt, quarfunt,& non vnum, & fubdit, quod fi fola fubftantia fit ,ipfa non cft infinita , nec habebit magnitudincm : cx quo pa- tet,qu6d fubftantia pcr fe non habetmagnitu- dinem,fed perquancitacem addicam. Similicer dicit Ariftotcles, qu6d ratio infiniti congruit quanticaci, & non fubftancic, nec qualicati.

Secundo , nifi fic, fcqucretur , qu6d illa nega- tiua non eflccimmediaca vcta; videlicct/«^«n- tia tun efitfuantitM , confequens eft falfum,vt pa- tet I. Poft.text.t6.confequentia probatur : quia ncgaciua immcdiata eft vera, per fe nota , & ma- liifefta, modo illa eflTec falfaex quo fabftantia eflet quantitas.

Tertio fequeretur, qu6d fubftantia eflct fenfi- bile commune. Confequentiapatet, quiafub- ftantia cft quantitas, qu« cft fcnfibile communc: fimiliter fcqueretur, qu6dquantitaseflctfenfi- bilcper accidcns, & qu6d quantitasefletfcnfi- bile per fe , & fcqueretut , quod quantitas habc- ret contrarium,& quod quantitas fufciperet ma- gis , & tninus. Confcquencia pacct , quia per tc quanticas eft qualicas, quae habet contrarium, 8c fufcipit magis, & minus.

Item fequctetuc , qu6d non ciTct proprium quantitati, vt pcr ipfam aliquod diceretur acqua- le , vel inxquale. Confequens eft falfum , & pa- tct confequcntia : quia fpbftantia fibi ipfi eflec acqualis , & inzqualis alteri , & fic fimiliter qua- litas.

Lib. I. Phyficorum

Notandum , qu6d de ifta quxftione funt duae r. opiniones contraria:. Vna * probatquodquan- titas non eft rcs diftin£ba k fubftantia , & quali- tate; im6 tam fubftancia,qu^mqiialicas habec partem extra parccm , & racioncs huius opinio- nis zddaikx fuerunt ante oppoficum. Secunda opinio probat , qu6d fubftantia cft res diftinda a quantitacc,& qualicace,& ifta eft bipartita,quia quidam ponunt, qu6d fupcrficies , linca, & pun- Aum non funt aliqux rcs indiuifibiles inquan- titare , qucmadmodum imaginamut Mathema- tici , & fecund6 ponunt , qu6d quantitas corpo- rca cft res diftinfta a fubftantia , & qualitatc, Alij ^ ver6 de tcrtia opinionc probanr , qu6d quanticas fit res diftintfla ^ fubftantia, & qualita- te; & cum hocqu6dlinea,fupef ficies,& pundtum funt res indiuifibilcs in continuo adualiter exi- ftences. De iftis indifibilibus nihil ad pra:fens: quia de cis diceretur in fcxco. Scd de quantitate fit conclufio ifta.

Quantitas cft res diftin£la \ fubftantia,& qua- €.

litate. Probacur , quia nifi itacflec , fequcrctur, SuMtitat qu6d homopoflet aerem qucmlibetcondcnfarc ^*""^^'*" comprimendo. Confequenseftcontraexpcrien- tia^^MU- tiam : quia veficaplcnaacrenullo modo potcft t^te, comprimr, vel faltem non quslibct. Probntur confequentia, quiaifticompreflioni acris,vel re- fiftit materia acris ; & hoc non:qiiia matcria eius nata eft eflleindifterenter in quolibetloco qnan- tumcunque modico,nec forma refiftir : quia non repugnat formae acris ftarc fub minori loco , nec qualicates rcpugnant codem modo : igitur tota rcpugnantiaproucnit cx paftequantiiatis,&ha- betur propoficum. Si dicatur, qu6d repugnantia proucnit ex parte totius compofiti , contra , pti- m6, quia compofitum non agit , ncc rcfiftit , nifi per detcrminatam difpofitionem,vt puta per for- mam, vel qualitatem, vcl pcr aliquam parrem eius ; vr patct de homine , qui non videt nifi pcr oculum ; de igne qui non agit nifi pcr calorcm,& ica induccndo in aliis.

Secundoconcraidcm : quia totum compofi- 7. tum poteftefte fub minori quanticate,igicur non rcpugnat fibi ratione compofiti , quod pofllt po- nifub minoti quantitatc. Tenet confequentia, & anteccdcns patet perexperientiam : quia fi airr idemivel aequalis ponatur inphiala vicrea aequa- li pixdiikx vcfica: , & ponacur collum phialx in aqua comprimcndo deorfum , immediace pate- bit pet inttoitum aqua: , quod acr ille inclufis condenfabitur.Et fi compofitum non poflct con- dcnfati , vlrerius ex ipfo non poiret generari aqua, vel terra, quod eft falfum.

SecDnd6arguitur ad quxftioncm,quia fi qna- litas cflec quantitas, fcquerctur ,qu6d alicuius quantitatis remouercturmcdictas , & tamen to- tum manerct tantum , quancum crat prius ; con- fequens eft impoflibilc ,& probacurconfcqucn- tia dc ifto lumine cxtcnfo pcr acrcm,quod pcr re cft quantitas , volo qu6d remoucatur medictas inccnfiue, & fequicUr propoficum.

Terti6 fcquicur, qu6d rarcfadio non cflct no- 8.

biliorcondenfationcconfequenscft falfiim:quia eft mutatio ad nobiliora clcmcnta , fcilict-r nd igncm,&acrem : & patet confcqucntia, qui.i pcr rarefadionem non acquircrctur aliquid,ncc depcrdcrcrnr; & fimiliccr pcr condenfacioncm; igitur fi eft verum , qu6d illa mutatio reddirur nobilior , vere dicitur qu6d pcr rarcfaftioncm acquiritur quantitas , & pcr condcnfationcm

dcpcr

Qusftio VIII.

?i

depetdicur, & tunc Kabetur propontum.

Secundo , quia iUud , quod *^ rarcfit , mutacur mutacionc pricer Iioc quod mucacur localiccr, tunc igicur vclilla mutatio eftacquifitiua,vcl dc- perditiua , & quodcumquc dctur , non cft nifi quancitas; igicuc quancicas eft rcs diftinda : quia in rarefadione non eft neccftc, quod acquiratur, vcl depcrdatur fubftancia^vel qualicas.

Dico igitur ex prxdidis ,qu6d quancicaseft difpofitio inha>rens fubftantia; , fecundum quam parccs fubftanciz ab inuiccm diftanc , & func cx- tra fe inuicem : quam ^ difpofitionem efte fepa- ratam a fubftancia implicac concradidioncm , vc dcdudlum cft in quxftione pra:cedenci. Nam quancicacis e(re,eft fubftantix inc(Ie,igitur fequi- tur, quantitas eft, igitur fubftantia: incft, & fi fic reparata,nonineft,quod eft contradidio. ^. Tunc ad rationes ad oppoficum , ad primam

dico,qu6d illa definitio datur de quanto , & non dc quantitatc. Vnde Ariftotelcs dicit,6^»r«»w z/ero dicitur,qu9de(i diuifibiU,Scc.Et ideo quantitas dcfiniturfic, Quantitas eft fecundura quam ali- quod eft diuifibile in ca, quac infunc , &c. modo concedendum cftqu6d fubftantia fitquanca,liccc non fit quancicas.

Ad fecundam nego ancecedens. Vndc dico quod fuperficies non dicicur primo alba,& poftca nigra per mucacionem fuperficiei, qua: cft quan- ticas,fcd pcr mucationem fubftantia:.

Ad tertiam dico , quod non cft inconueniens, qu6d duo corporafint fimul , quorum vnum in- formct reiiquum,ficuc eft de fubftantia, & quan- iicate.

Ad quartam dico, quod Commentator per di- menfiuncm inccrminacam incelligit,qu6d fcmpcr materia pra:dccerminat fibi aliquam difpofitio- ncm.indcterminata tamen non fempcr dctermi- nat fibi hanc,vel illam,& dimenfio terminata vo- catur illa , quamdcterminac fibi forma alicuius rci cxi ftens in matcria. Hj_ Ad quintam ncgacur confcquencia : quia fub-

ftancia non eft indiuifibilis, imo diuifibilis , liccc non fe ipfa,fed quancitate fuperaddita.

Ad fextam dico , qu6d non cft inconuenicns, qu6d C\ aliquid fecundum fe cotum rarefiat, quod continuc fir alia,& alia quancicas , nec eft incon- ucniens , quod tes permanentes vere durcntpcc folum inftans , vt paret in excmplo : nam lumen caufatiiaSolepropterdiucrfitatcm afpcftus So- Iis,eft continuc aliud,& aliud in medio, & tamen illud dcfui naturacftetnacum pcrmancre, fiSol quiefccrct. Alitcr poreft dici quod ficut in mcdio cft vnum lumcn continuum lucccfliuum , ita il- lud,quod fccundum fc totum continuc rarcfir, cft vna quancitas continuafucccfllua,

Ad feptimam negatur maior:quia fic fcquerc- tur, quod albcdo cflct fubftantia , quia albcdo fc- cundiim fe , & quodlibet fui eft prxfens fubftan- tix.ita vt tocum cft prxfens toti,& pars parti. II. Ad o6kauam dico , quod impoffibilceft, imo

implicat contradiiaioncm, quod quantitas fit fe- parata )l fubftantia , vr patet ex pracccdcnti qui- ftionc.fcd fi per ^ iniaginationem,vcl potentiam diuinam, quantitascorrumpcretur manentefub- icdlo ; tunc dico.quod Ci quantitas fucceffiuc cor- tumperetur,qu6d ctiam fubftantiafucceffiuc mi- nuerctur vfque ad indiuifibile , & fi fubito cor- rumpcrccur quancicas.fubico fubftancia minuere- cur vfquc ad indiuifibilc,& idc6 quia hoc cft im- poffibilcjideo impoffibiie cft quantitaccm cor- 1

rumpi manence fubftancia,& quod nonfitalia quancicas generaia.

Ad nonam negacur maior , imo Deus non po- teft aliquo modo fepararc quancicaccm ipsa rc- raanencc : quia hoc implicac concradi6tioncm,vt di6bum cft, nec poccft quancicacem dcftruerc fine mucacionc fubftanciz.

Ad decimam conceditur,qu6d ille eft vnus mo- j ^,,

dus poffibilis,quibus non rcpugnat fieri, at multa funt quibus non rcpugnat fieti , qua: tamen funt impoffibilia fieri ; vt linca: rcdiac cuilibec non rc- pngnac , quod fuper ipfam poffic confticui crian- gulus aequilarcrus,arcamcnaliquacft,fuper quam impoffibilceft huiufmodi rriangulum efte con- ftirutum,vc pacec de linea.qua; eft diamcccr mun- di.Sccund6dico,qu6d quaniitaci repugnac.quod fcparecur , nam cfle quancitat is cft fubftancix in- eirc,ncc ifta confcquencia valct , hoc non eft cf- fentia cius.ncc pats,fcd pofterius co, igit ur ab co poteft feparari,vci potcft corrumpi alio non cor- rupro.

Ad vndecimam dico, quod non omnia poffinic acquc benc faluari , quia in aliquibus inucnirur rcfiftcnria proucnicns ex parre qu.inticatis,& non cx partcalicuiusaltcrius , vt declaratum fuit ar- gucndo ad qua;ftioncm.& hoc de quxftionc.

ANNOTATIONES.

* T TNaprobat tjuod tjuantitas non ejl diftinSia k 1 1 .

V /uifffantia. Hanc fententiam dcfendunc Norainalcs,& nominatim Ocham in irad. de Sa- cramcntoEuchariftia:>cap.zS.&in4.qu.xft.7.Ru- bion in4. dift.ii.quarft.^.^.j. &6. Cibriclin^. dift. i2.qua:ft.i.art.i.&in Canonclcdl.44.& Ma- ior in ^.d.ii.q.i.

° yiltf vero de tertia opinione probant.cjuod ejtianti- toifit res difiin£la. Hxc fenrcntia eit D.Thoma: i. parc.qusft.77.arr.i.Durandi i.fcnc.d.3}.qu.-cft. i. &Scotihic,&in i. fenc.d.ii.quacft.i. & in i.d.z. qua:ft.2.& cft cciain Ariftocciis 7. diuinorum.vbi h.ibec hi'C vcrba : Longitudo, latitudo , &profundi- ta,s,(juantitates tfuadam,fed non/ithftanti*funt : ijuan- tit.u tnirn non eft p»bftnntia. Ec poceft racionc pro- bari,ad fubftantiam &quancicatcm,funcvaria',& diftinda; mutationcs , crgo func naturx intcr fc diftindla:. Confcqueiitia p.itct, quia diucrfx mu- tationcs,diuerfos habcnt terminos , & fccundum rcm diftinftos, Antcccdcns probatur , quia fub- ftantia acquiritur gencratione,quac fit in inftanti tcmporis,quancicas vcro pcr mocum fucccffiuum, qui fic in ccmpore.

c /liud^Hodrarefitmutatitr ,Scc. Noca quod dc 14* mocu rarcfa(flionis,& condcnfationis , funr plu- 0;««»» qua- rcs fcnccncix,prima afteric qu6d rarcfaflio fit per ''"^ %

r ■ r I -1- -1 1- fnoturarept-

luxca policioncm corporum lubtilium,ua vidcli- <:?,•,„„ <y d- ccc,vc rarcfacicn$,vcrbi gratia, ignis gcncrcc ali- dtnf»tienis. qua corpora fubcilia de aliquibus partibus fub- flancix raref^i(5I:ibilis , & illx parces fic fc habcnr, qu6d non poiTunr clTe omnino cum aliis parti- bus , qua dc caufa ill.r pattes cxpcllunt alias dc fuo loco , & fic fecundum quod funt pauca , vcl plura corpora fubtilia , maiorcm , vcl minorcm occupanclocum,& ex hoc G:quicur,qu6d in mo- tu rarcfaftionis corrumpuncur aliqux partcs fub- ftancfS: rci.qu^ rarcfic,& gcncrancur corporafub- riliora , partcsautem qux corrumpuntur , illx funt.qux funtpropinquiores agcnti , &prius rc- fpiciunt ad:ionem fuam. Hanc fententiam fe- quuntur aliqui Scociftx putantes eam cfrcScoti, C 4 ouia

3i

Lib. I. Phyficorum

qaiaillam Scotus refert in 4. dift.iz. quzft.^.eft t.imen , vt ait Tartaretus , falfa , & improbata ab Arift.4.Phyf cap.p.

Ij, SecunJa fententia efl: Marfilij , & Henrici

Cindaucnns , quam fequicur Veracrux. Iftiafle- runt.quod in rarcfadione acqniritur vna totalis qu.intitas, & corrumpicurtotaprzcedens. Quae fcntentia dupliciter explicatur , primo modo fic, quod eadem quanticas ptiiis cft minor , Sc poftea m.\ior in i.irefa(5tione ; & ccontra incondenfa- tione ,ita (cilicet quod eademmctquantitascft, qiiz rarelit , & per rarefadioncm acquiritur ma- ioricas quantiiatis. Vnde tcrmini rarefadionis funt minoritas, & maioritas quantitatis , & vltra cum niaius, & minus de materiali fignificcnt qiiantitatcm,&de fotmali rcfpcdlum, fcilicet ta- lcm otdinem ad parces loci.fequicur.quod refpe- ftiis ille acquiricur in|rarefa6lione,itavidelicct, quod quantitas,qua; dcnominatur cubitalis,verbi gratia, propter talem ordinem partium ad partes Ioci,in rarefaiflione vocaturbicubitalis, proptec alium ordinem partium ad partes ioci.

Sccundo modo fenfum huius opinionis ita explicat Veracrux,dicens,qu6d dimenfio non eft les , quz extendicur , quafi dicat qu6d quan- titas non eft quanta , neque extenfio eft exten< fa ; fcd cft ratio extenfionis in corporc. Cor- pus autem eft quod extenditur per quantitatera, Sc ciim in rarcfa(5kione magisextendaturcorpus, acquirttur noua quancitas , & cum dcnfatur de- pcrditur.

1 6. Tertia fententia eft' Buridani , Sc quam aliqui

dicunt eftc Scoti, & certc Scotus eam fcqui vidc- tur in hac qu.-eftionc, eftque huiufntodifentcn- tia talis , qu6d in rarefadtione acquititur noua pars quantitatis fine corruptione przccdentis,in- telligitur autem hxc fententia fic : in totamate- ria ada:quate augetur quanticas antiqua, ita vt non fignetur pars,quz non fit au6la,& neque fiat in partedeterminata,ita vt nonin cxteris,fercad eundem modum , quo augetur quantiras inaug- mentatione viuentis , quamuis fit difcrimen quo- ad hoc , quod in viucnte augmentatiofitfecun- dum illas partes, quas dicimus formales , non ta- mcn fccundum illas,quas matcriales appellamus: at in rarefaifliouc ica omnes particulx augentur, vc nulla quanrumuis paruadetur Sc fit, quxnOn augcaturaduentu noua: quantiratis.

^7' Quarta fcnrcntia tenet.quod per condenfatio-

nem,& rarcfadlionem , non acquiriturnifi alius, & alius ordo partium ad partes loci : nam per condcnfarioncm partes non cfliciunturfibi pro- pinquiorcs qu^m antea in ordme ad fe inuicem, quia femper funt continua: , fcd in ordine ad lo- cum, &fimiliter per rarcfadionern partcs effi- ciunrur diftantiores in ordine ad locum , & non in ordinead fe. H.ec fentcntia cft caeteris proba- bilior.quam eftc dcnicnteScoti lateoftendimus fuper^.Scoti Tomo i.dift. iz.quxft.^.art.^. aliis opinionibus reprobatis. Nam in illaquasftione loqucns Scocusdc fic;uracorporis Chrifti in Eu- chariftia,inquit. Po/JihiU eflquod maneat idein erde fenit:K partiHm ad fi inHicem , & qttodfit alim ordo partium ad partes loci. Quoniam nctum efi,<jHodfi ego faciam digitum rneum curuum^tunc idem efiordo par- tium digiti curui, eir re3i in ordine adfi Inuicem ,fed aon in ordine adpartes loci. Si ergo qusratur,an in condenfacione parccs efficiantur propinquiorcs, qu.im prius,refpondendum eft.quod in ordincad fe inuiccm non funt ptopinquiorcs, quitm ante,

bene tamen in ordine ad partes loci , & idem de rarefa6bione , quod partes rarcfafti funt diftan- tiores in ordine ad pai tes loci , & non in ordine ad fe. hxc ctiam opinio \:dctjrcfle S. Thomac 2.2.qua:ft.i4.arr.5.ad i.& i.i.quift.ji.diccntis, quod in rarefa6lione non acquiritur noua quan- titas.neque in condenfationedcperdirui' , fed ac- quiritur nouus modus quantitatis,ficut ex eadem linea mod6 facimus circulum , modo angulum, qui quidcm modus ille ordo partium ad partes loci vidcturertc : & confirman poteftex Arift.4. Phyf text.94, dirente, qu6d ex raro fit denfum fi- ne augmentatione , & cx hoc habes, quid de hoc fcntiendum fit iuxta intentionem Scoti. d Giitam diJfofitionem iffe fiparatttm afiibftantia jg^ implicat comradi£lienem. Hic Scotus loquitur na- turaliter, & vt fimplex Philofophus. Cijm enim Ariftotelis Phyficam expIicet,vtPhyficus loqui- tur,atqueita ad8. &9.argumentum refpondec eo modo , quo fimplex naturalis Philofophus re- fponderet. Natii alio modo theologice loqucns refpondec in 4.dift.i2,.quzft.j[. & 2. vt annotaui- musinprzcedenti quzftione. e Si ptr imMginatienem , vel potentiam diuinam ^uantitoi corrumptretur manentefitbieflo,8cc. Nora qu6d circa hunc cafum varie fcntiunt Dodores. Nam Paulus Venetus dicit , quod feparata quan- titateii fubftantia, emnes partes fubAania: con- flncrent ad punAum , quamfenrentiam videtur hic docere Dodor fubtilis. Alij rf:"cnt,quod ab- lataquantitate fubftantianon poteftconferuati. Alij tandem dicunt,qu6d per diuinam poicntiam potcft conferuari fubllanria corporeafincquan- titate,& tuncmanebir fubftantianon quanta,ncc cxtcnfa,nec diuifibilis extenfione,& diuifibilitate quantitatiua , fed quodammod^ haben.« partes diftantes entitatiuc, ficut eflet in partes entitati- uas diuifibilis.& fi dicatur , ficut non eftfadlibi- le , quod fubftantia fit alba fine albedine , ita ne- que poteft haberepartes, neque diuidi fine quan- titate.Refpondetur,qu6d ablataquantitate , non manet inUibftantia effedlus formalis quantitatis, qui eft rcddere fubftantiam habentem partesex- tenfas,& diuifibile&quantitatiuc,& aptam reple- re locum. Sed habcret fubftantia partem extra partem entitatiue , id eft , haberet vnam partem extra entitatcm alterius partis , & in cas eflet di- uifione eruitatiua diuifibilis. Czterura fi Deus fepararet ^ fubftantia quantitatem , nullum lo- cum occuparet fubftantia , effetque in loco tan- tijm definitiue , atque ade6 non damus , quod Deus fuppleat vicem caufz formalis. Hancfcn» tentiam docct Tataretus , in primo Phyficorum, eftquecommunis Scotiftarum fententia.

EXPOSITIO TEXTVS.

AAfpliut X fuoniam tfr ipfium vnum multipUci- ^9- terdicitur,Scc. Hic ponitur fecunda ratio: ^"'' '*■ quial vel illud vnum cft vnum continuum ; vel vnum indiuifibile , aut vnum fecundum ratio- nem ; fi vnum 2 continuum , tunc cuin in infini- tum diuifibilefit continuum,fequiturqu6d mul- taerunt, fcilicecmultz paitescontinui. Et tunc interferit Ariftoreles quandam dubitationem de toto,& partibus.Virijm totumidem fit quodfuz partes, vel non ; & videtur qu6d non : quia tunc partes effent ezdcm inter fe. Vndecommen.17. dicit Comment. qu6d de toto & partibus eft fo- phifma compofiticnis, & diuifionis : quia eius

partes

Texc.il.

Ta%^f.

I.

X.

pmes fimul fampt*,funt ipfum totum, quclibcc tamcn per fc accepta eft «lia i toto. £t tunc pro- fequitur illam rationcmjSi 3 illudvnam fitindi- uifibiIe,tucfequicur,quod non eric quantum,nec quale;necinfinitii, Hcutdixic MelifTus^aut finitii, Cicm dixit Parraenidcs.quod patetiquia terminus indiuifibilis.nec eft finitus,nec infinitus. Si 4 di- catur quod fit vnum fecundu racionemituncnon eft aliud nifi, ficuc dixic Heraclicus , qu6d omnia func vnura vel definitione,vel ratione,ficut indu- tnentum & cunica. Idcm eric de bono,&maIo,& non bono efle & bono. Quarc idem crit bonum, & non bonum r & homo,& equus,& huiufmodi.

Qjf iE S T I O IX.

Vtrum totimjitftafartes.

AziRot.l.Phy/.ttxt.ig.^in Met»ph. tttf.i^.^lih.j.e.ff. & t.d*Anim».Aaicea.i.Met»l>h.eap.^Scotai i.Metaph. ^u*fl.^.(j^in i.ds/Hn{l.^.^utJli..D.Thom.iHi.Jiftina.x. yM*ft,i.Mrt.i.jm/iJHintcMU y»J j. &ia ^.dift.ii.qutft.i. Mtt.t .quift. i.adi. Hetaxas qutdLx. qutfl. i ^ . Capreol. iniJiftiait.i.»rt.i^Caiet.i.p»rt.qutft.<S.art.y.ad i. Fer- tar.^.eon.Gent.cMp.ii.lAiyiOD. diftinif.i.qutft.io. An- ton.Andt.7.Metaph.qutft.it. CoByinbric. 1 . Phyf.eap.x. fiufl.i. Ruuius Hid. eaf.i . qutft.i. Fucntcs ibid.jutft.6. iiffie. I . Faber Thetrem, 1 1 .

Rgvitvr qu6dnon, pcr Ariftote- lcm in i.de Anima , texr.i. vbi diuidic compofitum in matcriam & formam, qua: diuifio non valcrct fi totumcnet matcria,& forma.

Secundiper Ariftocelcm 5. Mctaph.tcxt.f9. vbi dicit quod bis ttia non funt fex,fed fcmel fex funt fex.

Terti6 per Ariftotclem 6.Metaph.text.<»o. vbi dicicquid compofitum non cft clcmenta,cx quibus componitur , cxcmplificat dc fyllaba ha. quae non eft b. & a. Nam dirfbluantur b. & 4,tunc crunc du« Iittcra:,fed non erit fyllaba A4.

Quarto per Ariftotelcm S.Mctaph.text.i^.vbi dicit quod omniura habcntium diuecfaspartes, & non ficuc aceruus,id eft, cumulus , oportec po- ncre aliam caufam ; & non videtur alia, nifi quod totum diftinguitur i fuis pattibus,crgo,&c.

Quint6,Illa non funt idem , de quibus verifi- cantur contradidoria.fcd fic eftde toto,& parti- bus , ergo,&c. Maior patet per primum princi- pium ; & minor apparct : quia totum componi- curexpartibus,& partcs,verbi gratia, materia, & forma.funt partcs totius;& tamcn corum non cft parstotius. Secundo.quia partes func priorcs ro- to,& tamen totum non cft prius toio.Tert j6,iquia cotum eft notius fecundum fcnfum,quam partes, vt patet primo huius,rcxt.}.& tamen totum non eft notius loto. Quarto totum mouctur per fe,& tamen partes non mouentur pcr fc. Quint6,quia partes funt minores toto,& tamen totum noncft minus toto. Sexto, quia totum non cft caufa to- cius, & tamen pattes funt caufae cotius. Septim6, quia totum eft prius in intcntionc , fed poftcrius vii gencrationis -, fed partcs pcr oppofitumfunc prima; via gencrationis ; igitur partes non func cocum.

Oppoficum arguitur per Ariftotelem in ifto primo cexc.17.vbi dicic qu6d vnum eftmulca, quod non eflec,nifi cotum eflcc multx partes.

Secund6pcrAriftotelcm4.Phyfic.text.1j.vbi numerat modos eflcndi f>,]dicit,non cnim eft to- tum praeter partcs.

Qu^^ftio IX.

33

Terti6 per Ariftotelera in eodem 4. vbi dicic qu6d plurcs menfurxfunt vnum menfucatum,& excmplificac Commencatoc vc plurcs numeri func vnus numccus.

Quart6 pcr Commencacocem in i.huius,com- menc. 1 7. vbi dicic qu6d de coco & partibus cft fyllogifmus compofitionis , & diuifionis : nam omnes partcs fimul fumptac funt ipfum totum, fed quaclibet pars per fe fumptaeft alia k toco.

Notandumcft, qu6dhoc nomen ^ totum 3.\i- quando fumitur categorematicc , & tuuc fignifi- catidem ,quod habens partes;quemadmodum album fignificat habensalbedinem:& fic accipi- cur in titulo quaiftionis. Alio modo fumitur fyn- categorcmatice , & tunc additum alicui tcrmino fignificanti totum integrale, diftribuit pro quali- bet parte illius rotius integralis , qucmadmodum iftud Cignam emnu diftribuic pro omnibus parti- bus fubied^iuis totius vniuerfalis, cui additur. Verbi gratii ifta, Totm Socrates efi.Ggnificit quod quxlibec pars Socratis eft , & in ifto fenfu folcC concedi,qu6d tocus Socrateseft minor Socratc.

Secundo notandum eft , qu6d iftud fignum epinu fumptum in numero plurali , quandoquc fumitur diftributiu^ , vt dicendo , cmnes homints f«rr«fff,ideft,ifti homines currunc,& illi,& fic dc fingulis. Quandoquc fumitur colleftiuc , vc di- cendo,«mff«i yipoftoli/mt duodecim, & tanc eft di- Gtam , qu6d omnes Apoftoli fimul fumpti func duodecim , & ifto modo accipftur ciim dicitur, qu6d cotum eft omnesfuac patcs.

Terti6 notandum,qu6d ccrminus pluralis nu- mcri.vt partes,8c etiam tcrminus dc copulato cx- cremo, vel ctiam dc difiundlo extrcmo,poteft ca- pi dupliciter,vel infciifu compofito , vcl in diui- fo,vetbi gTiui.,PartesJu»ttotum,Ci capiatur in fcn- fu diuifo,fcnfus eft , qu6d pars eft totum , & alia pars eft totum , & hoc eft impoflibile ; fi autem capiatur in fenfu compofito,tunc fenfus eft,qu6d parccs fimul fumpca: func totum , & iftud innue- bat Commcntator fubifto primo.

Nunc ponitur ifta conclufio : Totum cft •» fuas partcs, ita qu6d omncs partcs fimul futnptae funr ipfum totura.Probatur;quiafi ^ totumfitaliud^ fuisparcibus fimul fumpcis finc A&cB. Awx me- dietaccs alicuius totius,&C illud totum,quod tu dicisdiftinftumjtunc quzro, vtrum compofitum cx ^ & C.fit vnum totum,vcl non ; fi non , cunc fcquicur,qu6d Socratcs non cfTcc vna rcs,im6 nec aliqua res raundi,quod eft falfumifi dicacucqu6d fic, cunc vcl func vnum totum , fc ipfis , vcl per aliud cocum diftindlum : fi feipfis , igicuc eadem raciono^ & B crant vnum cocum diftin£kum , fic illud.5, & quaeracur de compofito exillisqua- cuor ficut prius,& fiet proceffus in infinitum.

Secund6 fequcrctur,qu6d ab aliquo totopon- deranre vnam libram praccisc remouetctur pon- dus vnius Iibrar,& tamen adhuc ponderaret tan- tum,quantum ance.Confequcns cft falfum , quia ex quo poftea ponderac vnam libram , & ablata eft vnaIibra,oportct qu6d priusponderafTet duas libras , quod eft contra cafum. Probatur confe- quencia, quia fi illudeft pondcrans vnam libram, tunc cercum eft, qu6d quaElibet fuarum medieta- tum ponderabat dimidiam libram. Dcindediui- datur illud totum,tunc per tc totum corrumpitur, igitur pondus torius corrumpicur , & tamen illsc mediccates tantum ponderanc , quancum prius, ergo,&c.

Tecti6 fcquicur,quod ^ pec folam diuifionem

fubftantia

Tttumfumi- tur dufUd- ter.

Signum om- ne in numero flurali bifa- riamfumi- tur.

Terminut flurali* du- flicittrfti- trutur.

4-

Teium tft fnapartet.

34

Lib. I. Phyficorum

fubftantia corrumpetur ; confcqucns cft falfum, quia tunc fi diuidcrctur vna portio matcrizpri- mx, corrumpcretur materia prima ; quod cft fal- fum , cum fit pcrpetua. Confcquentia patct, quia per folam diuifionem corrucnpitur illud to- tum,quod tuponis elfe diftiniSbum , quod totum cft fubftancia. ^. Quarto fequerctur , ^ qu6d nuUa gcncratio

fimplex cftet motaiio vna. confequcns cft fal- fum.vt patct in 5. huius. <